<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ur">
	<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C</id>
	<title>سید افتخار حسین نقوی - تاریخچہ ترمیم</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;action=history"/>
	<updated>2026-04-19T20:44:24Z</updated>
	<subtitle>ویکی پر اِس صفحہ کا تاریخچۂ نظرثانی</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17873&amp;oldid=prev</id>
		<title>Saeedi: Saeedi نے صفحہ مسودہ:سید افتخار حسین نقوی کو سید افتخار حسین نقوی کی جانب منتقل کیا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17873&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-01-28T15:50:11Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Saeedi نے صفحہ &lt;a href=&quot;/wiki/%D9%85%D8%B3%D9%88%D8%AF%DB%81:%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&quot; class=&quot;mw-redirect&quot; title=&quot;مسودہ:سید افتخار حسین نقوی&quot;&gt;مسودہ:سید افتخار حسین نقوی&lt;/a&gt; کو &lt;a href=&quot;/wiki/%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&quot; title=&quot;سید افتخار حسین نقوی&quot;&gt;سید افتخار حسین نقوی&lt;/a&gt; کی جانب منتقل کیا&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 19:20، 28 جنوری 2025ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-notice&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;&lt;div class=&quot;mw-diff-empty&quot;&gt;(کوئی فرق نہیں)&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17872&amp;oldid=prev</id>
		<title>Saeedi: /* میانوالی میں پہلے دینی مدرسہ کی تشکیل */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17872&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-01-28T15:48:53Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;میانوالی میں پہلے دینی مدرسہ کی تشکیل&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;amp;diff=17872&amp;amp;oldid=17861&quot;&gt;تبدیلیاں دکھائیں&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17861&amp;oldid=prev</id>
		<title>Saeedi: «&#039;&#039;&#039;سید افتخار حسین نقوی&#039;&#039;&#039; پاکستان کے معروف بزرگ عالم دین و اسکالر، رکن اسلامی نظریاتی کونسل پاکستان، اور  امام خمینی (رہ) ٹرسٹ پاکستان کے چیئرمین ہیں۔» مواد پر مشتمل نیا صفحہ بنایا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17861&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-01-28T11:32:25Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;«&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;سید افتخار حسین نقوی&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; &lt;a href=&quot;/wiki/%D9%BE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&quot; title=&quot;پاکستان&quot;&gt;پاکستان&lt;/a&gt; کے معروف بزرگ عالم دین و اسکالر، رکن اسلامی نظریاتی کونسل پاکستان، اور  امام خمینی (رہ) ٹرسٹ پاکستان کے چیئرمین ہیں۔» مواد پر مشتمل نیا صفحہ بنایا&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 15:02، 28 جنوری 2025ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;سطر 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{Infobox person&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| title =  &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| image = سید افتخار حسین نقوی.jpg&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| name =   &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| other names = &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| brith year = &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| brith date =  &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| birth place = [[پاکستان]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| death year = &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| death date = &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| death place = &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| teachers = [[سید ساجد علی نقوی]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| students = &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| religion = [[اسلام]] &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| faith = [[شیعہ]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| works = &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| known for =  رکن اسلامی نظریاتی کونسل پاکستان، اور  امام خمینی (رہ) ٹرسٹ پاکستان کے چیئرمین&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;}}&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;سید افتخار حسین نقوی&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[پاکستان]] کے معروف بزرگ عالم دین و اسکالر، رکن اسلامی نظریاتی کونسل پاکستان، اور  امام خمینی (رہ) ٹرسٹ پاکستان کے چیئرمین ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;سید افتخار حسین نقوی&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[پاکستان]] کے معروف بزرگ عالم دین و اسکالر، رکن اسلامی نظریاتی کونسل پاکستان، اور  امام خمینی (رہ) ٹرسٹ پاکستان کے چیئرمین ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== سوانح عمری ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;نام، سید افتخار حسین نقوی، والد کا نام سید منظور حسین ہے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== تعلیم ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;میں نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے آبائی ضلع ملتان کی آبادی مظفرآباد سے حاصل کی۔ پھر وہاں سے والد کے کام کی وجہ سے ضلع بکھر چلے گئے اور پھر وہاں سے ضلع مظفرگڑھ جو اب ضلع کوٹ ادو بن گیا ہے، وہاں پر مڈل اور پھر 1968ء میں ملتان سے میٹرک کی۔ ہمارے والد  کام وغیرہ کے سلسلے میں مختلف شہروں میں جایا کرتے تھے۔ ایک دفعہ وہ حیدر آباد گئے ہوئے تھے کہ وہیں انہیں موقع ملا اور وہاں سے ہی پیدل کربلا چلے گئے۔ &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اس وقت میں میٹرک کے امتحانات کی تیاری کر رہا تھا۔ تو اس وقت میرا پروگرام یہ تھا کہ میں میٹرک کر کے کہیں کلرک وغیرہ لگ جاؤں گا تاکہ گھر کی ضروریات پوری کر سکیں۔ دوسری طرف والد کی کوئی خبر نہیں تھی کہ وہ کہاں ہیں؟ کوئی رابطہ بھی نہیں تھا۔ چھ ماہ کے بعد بابا کا خط کربلا سے آ گیا کہ &quot;میں کربلا میں پہنچ چکا ہوں، میرا بیٹے افتخار کو کہیں نوکری پر نہیں بھیجنا، اس کو کہیں دینی مدرسے میں داخل کرانا ہے&quot;۔ &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تو ملتان کا ہی مشہور دینی مدرسہ ہے &quot;مخزن العلوم العربیہ الجعفریہ&quot; استاد العلماء علامہ گلاب علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ، وہ اس مدرسہ کے بانی ہیں، تو اسی مدرسے میں ہی میں نے میٹرک کا امتحان دینے کے بعد داخلہ لے لیا۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== دینی تعلیم کا آغاز ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;میں نے اپنی دینی تعلیم کا آغاز وہاں &quot;[[سید ساجد علی نقوی|قائد ملت جعفریہ علامہ سید ساجد علی نقوی]]&quot; سے کیا۔ جو اس وقت وہاں پر استاد تھے۔ تو پھر والد  نے بتایا تھا کہ انہوں نے جو حرم مولا میں دعائیں مانگیں تھیں ان میں سے ان کی ایک دعا یہی تھی کہ &quot;جس طرح یہاں پر علماء عمامہ والے پھر رہے ہیں، میرا بیٹا بھی اسی طرح کا عمامہ پہنے&quot;۔ جب وہ کربلا سے واپس آئے تو انہوں نے ہمارے سمیت سب خاندان والوں کے پاسپورٹ بنوائے اور پھر اپنے سب رشتہ داروں کا قافلہ لے کر کربلا چل دئے، مجھے بھی ساتھ لے کر گئے تھے۔ اس وقت تک میں ملتان میں کوئی ڈیڑھ سے دو سال تک ہی پڑھا تھا۔ اولیٰ اور ثانیہ کی کتابیں میں وہاں جلدی جلدی ختم کر لی تھیں۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== حوزہ علمیہ نجف اشرف میں ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1969ء کا اوائل تھا کہ ہم نجف اشرف میں داخل ہو گئے۔ پھر 1969ء سے لے کر 1975ء تک میں نجف اشرف میں رہا ہوں۔ نومبر 1975ء میں جب صدام  نجف اشرف کے حوزہ کو خالی کر رہا تھا تو وہاں سے نکالنے کی جو تیسری ٹیم تھی اس میں ہم بھی گرفتار ہوئے، 15 دن وہاں جیل میں رہے اور انہوں نے وہاں سے ہمیں پاکستان بھیجنے کے لیے ڈیپورٹ کیا، وہاں سے ہم [[ایران]] پہنچے، رات کے ۲ بجے تقریبا ہم قم پہنچے تو ہم نے بس والوں سے کہا کہ ہمیں یہی نماز پڑھنے دیں۔ غرض ہم نے صبح کی نماز یہاں قم پڑھی اور پھر انہوں نے ہمیں میرجاوہ چھوڑ دیا اور پھر جہاں تک مجھے یاد ہے دسمبر میں ہم کوئٹہ پہنچے، غدیر کا مہینہ تھا، وہاں جشن کا پروگرام بھی ہو رہا تھا۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== دینی و تبلیغی، اجتماعی و تنظیمی فعالیت کا آغاز اور حوزہ علمیہ قم میں آمد کا سبب!!: ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تقریبا 1975ء کے اواخر یا 1976ء کے اوائل میں ہی میں نے ملتان کے علاقہ &quot;اندرون پاک گیٹ کے چھِک محلہ کی جعفریہ مسجد&quot; میں، میں نے پیشنمازی شروع کی، وہاں تقریبا 2 سے اڑھائی سال میں رہا اور پھر وہاں سے ہم &quot;جامعۃ اہل البیت (ع) اسلام آباد&quot;، [[محسن علی نجفی|محسن ملت علامہ شیخ محسن علی نجفی]] کے پاس منتقل ہو گئے۔ انہوں نے مجھے وہاں بلایا اور وہاں نائب مدیر اور مدرس کی حیثیت سے وہاں خدمت شروع کی۔ اس وقت میری عمر کوئی 25 سے 26 سال تھی۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;جامعۃ اہل البیت (ع) میں دو سے تین سال رہے پھر ایران میں &quot;انقلاب&quot; آ گیا۔ تو اب اسلام آباد میں جب میں کام کر رہا تھا تو ظاہر ہے وہاں پر یونیورسٹیوں سے وابستہ اور تعلیم یافتہ افراد موجود تھے اسی طرح ہم وہاں سیکٹر وائز دروس بھی دیتے تھے تو یہ ضرورت محسوس ہوئی کہ ہمیں &quot;قم&quot; جانا چاہیے اور کچھ جدید مسائل جیسے سیاست اور معیشت، فلسفہ اور اخلاق اور اجتماعیات وغیرہ کی تعلیم حاصل کر کے یہاں اسلام آباد میں کام کریں۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;1980ء کا جو [[شیعہ]] کنونشن ہوا اس میں ظاہر ہے ہم بنیادی کردار ادا کرنے والوں میں شامل تھے بلکہ سارے انتظامات ہمارے ہی پاس تھے اور اسی دوران جب میں جامعہ اہل البیت (ع) میں تھا تو قائد ملت جعفریہ پاکستان کو جو پہلے نجف اشرف، پھر قم میں رہنے کے بعد اب ملتان میں تھے تو وہاں سے راولپنڈی کے &quot;مدرسہ آیت الحکیم&quot; میں تشریف لے آئے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تو شیخ محسن علی نجفی مرحوم، قائد ملت جعفریہ اور ہم چند لوگ یہاں تھے۔ &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;پھر شہید باقر الصدر (رہ) کی شہادت ہو جاتی ہے تو اس کے لیے احتجاج کرنا، پروگرام کرنا وغیرہ ہم ہی اکٹھے کر رہے تھے اور شہید کا چہلم ہم نے کرنا تھا تو اسی اثنا میں ہمارے اس وقت کے قائد &quot;علامہ مفتی جعفر حسین رحمت اللہ علیہ&quot;، انہوں نے اسلامی نظریاتی کونسل سے اس بنیاد پر استعفی دیا کہ ضیاءالحق کا دور تھا اور وہ زبردستی سب پر قانون زکوۃ نافذ کر رہا تھا، تو انہوں نے وہاں احتجاج کیا کہ ہم نے اپنا اختلافی نوٹ دیا تھا کہ &quot;شیعہ کے ہاں نوٹوں پر زکوۃ نہیں ہوتی&quot; تو پھر اس کے لیے اپنا مطالبہ منوانے کے لیے کہ &quot;شیعوں کو زکوۃ سے استثنا دیا جائے&quot; وہاں باقاعدہ &quot;شیعہ کنونشن&quot; ہوا جو 1980ء کا معروف کنونشن ہے تو میں اسی کنونشن کے اختتام پر جولائی میں ایران آ گیا۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ایران میں یہاں &quot;آیت اللہ مصباح یزدی رحمۃ اللہ علیہ کے موسسہ در راہ حق میں یونیورسٹی سے وابستہ افراد کے لئے ایک خصوصی کورس رکھا گیا تھا تھا جس میں اجتماعیات، سیاسیات، فلسفہ، اخلاق، ولایت فقیہ اور اقتصاد وغیرہ یہ سارے موضوع تھے۔ میں اسی میں داخل ہوا البتہ وہاں &quot;قاضی کورس &quot;بھی تھا لیکن میں نے قاضی کورس میں حصہ نہیں لیا۔ وہاں اس وقت ہمارے ساتھ ایک اور مولانا صاحب تھے لیکن وہ پھر درمیان میں چھوڑ گئے اور انہوں نے پھر وہی &quot;قاضی کورس&quot; کر لیا۔ &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تو یہاں ہم نے اس پہلے کورس کو مکمل کیا اور پھر میں نے چونکہ طے یہ تھا کہ مجھے واپس پاکستان جانا ہے، میں نے یہاں مزید رہنا مناسب نہیں سمجھا البتہ یہیں ہم نے آیت اللہ مصباح یزدی سے تفسیر پڑھی جو بعد میں چھپی بھی، اسی طرح آیت اللہ مظاہری یہاں درسِ اخلاق دیتے تھے اور ولایت فقیہ کا بھی انہوں نے درس دیا جو بعد میں ان کی کتاب بھی چھپی۔ اسی طرح دکتر احمد احمدی تھے جو ہمیں مکاتبِ فلسفی پڑھاتے تھےاور پھر تہران سے دکتر عزتی، دکتر جعفری سمیت کئی دوسرے انتہائی قابل اساتذہ تھے۔ تقریبا 14 مضامین تھے جو ہم ہفتے میں پڑھ رہے تھے۔ البتہ اس دوران میں آیت اللہ وحید خراسانی حفظہ اللہ کے درسِ اصول فقہ میں بھی جاتا تھا اور آیت اللہ منتظری (رہ) کے درسِ فقہ، کتاب زکوۃ میں بھی جا رہا تھا۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== میانوالی میں پہلے دینی مدرسہ کی تشکیل ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اب اتفاق ایسا ہوا کہ میرا پروگرام تو یہ تھا کہ میں واپس اسلام آباد جاؤں گا اور یہ کورس بھی اسی حوالے سے کیا تھا، لیکن ضلع میانوالی میں اس وقت کوئی دینی مدرسہ نہیں تھا اور ضلع میانوالی کی ایک یہ خصوصیت یہ ہے کہ قبلہ محمد باقر المعروف الہندی، چکڑالہ جو دراصل پاکستان کی تشکیل کے بعد پاکستان میں علم کی شمع روشن کرنے والے ہیں، قبلہ گلاب علی شاہ صاحب بھی انہی کے شاگرد تھے، قبلہ یار محمد شاہ صاحب بھی انہی ے شاگرد تھے لیکن خود ان کے اپنے علاقے میں دینی ادارہ نہیں تھا جو یہ ماڑی انڈس جو ہے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;خیر ضلع میانوالی ویسے ہی پسماندہ ضلع تھا اور پھر ماڑی انڈس جو ہے اس کا پسماندہ گاؤں۔ اگرچہ اس کی اپنی ایک تاریخی حیثیت بھی ہے لیکن تھا پسماندہ۔ تو یہاں 1981ء میں ایک مولانا محمد حسن بلتستانی ماہ رمضان پڑھانے کے لیے آئے تو انہوں نے وہاں پر ایک تحریک چلائی کہ &quot;یہاں ایک دینی مدرسہ ہونا چاہیے&quot;۔ تو وہاں کا جو ایک زمیندار تھا جو ان کا متولی تھا وہ قائل ہو گیا کہ ٹھیک ہے اور یہ فیصلہ ہو گیا کہ یہاں دینی مدرسہ ہونا ہے۔ &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اس میں نو روز کے موقع پر ضلع کے مختلف گاؤں سے افراد کو بلا لیا اگرچہ وہ دارالعلوم محمد یہ سرگودھا میں &quot;شرائع الاسلام&quot; کے ایک طالبعلم تھے اور وہاں سے یہاں تبلیغ کے لئے آئے ہوئے تھے انہوں نے وہاں تحریک چلائی۔ اس کے نتیجے میں مدرسہ بنانے کا فیصلہ ہوا۔ اب بات چلی کہ اس مدرسہ کا کیا نام ہو؟ توضلع میانوالی جیسا کہ ایک قبائلی علاقہ ہے، و ہاں سادات برادری ہے، اعوان ہیں اور نیازی پٹھان جو غیر پشتون ہیں اور پشتو پٹھان۔ سب سے زیادہ نیازی ہیں اور اس کے بعد اعوان ہیں اور تیسرے نمبر پر سادات ہیں اور چوتھے نمبر پر پشتون ہیں۔ &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;پھر یہ کہ مدرسے کا نام کیا ہو؟ تو کسی نے کہا &quot;[[سید روح اللہ موسوی خمینی|آیت اللہ خمینی رہ]]&quot; نے تشیع کی بہت زیادہ خدمت کی ہے تو لہذا یہ مدرسہ ان کے نام پر ہونا چاہئے۔تو وہاں پر انہوں نے اس مدرسے کا نام رکھ دیا &quot;مدرسہ آیت اللہ خمینی رہ&quot;۔ پھر یہ بحث ہوئی کہ اس مدرسے کو کون بنائے گا؟۔ تو میانوالی کے جو لوگ کو اسلام آباد میں ملازمت کرتے تھے وہاں انہوں نے چونکہ ہمارے کام کو دیکھا ہوا تھا تو انہوں نے کہا کہ &quot;اگر سید افتخار نقوی یہاں پر آئے تو ایک تو نقوی سادات ہے دوسرا ہے بھی جوان (اس وقت میری عمر 26 سال تھی) تو اگر وہ آ جائیں تو مدرسہ بھی بن جائے گا۔ &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تو یہ میرے لیے اب بڑا مشکل ہو گیا۔ انہوں نے رابطہ کیا اور بڑی تاکید تھی کہ آپ آئیں۔ آخر کار پھر یہ فیصلہ ہوا کہ ہم استخارہ کر تے ہیں۔ تو پھر قم میں ہی ایک بڑی شخصیت سے استخارہ کروایا۔تو اس میں یہ آیت آئی کہ &quot;قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنسُ وَ الْجِنُّ عَلَىٰ أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا&quot; تو پھر یہ حکمِ الہی سمجھ کے ہم میانوالی آگئے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;پہلی  دفعہ میں جب 1982ء میں میانوالی گیا تو [[رمضان|ماہ رمضان]] تھا۔ وہاں مجھے بتایا گیا کہ دینی مدرسی کی تاسیس کے لئے ساڑھے سات کنال زمین اور سات ہزار روپیہ جمع ہوا ہے۔ میں نے کہا کہ سات کنال زمین کم ہے اسے دس کنال کیا جائے اور پھر اگست 1982ء میں مدرسہ کے سنگ بنیاد کی تقریب رکھی گئی جس میں پھر تقریبا پاکستان کے تمام بڑے علماء تشریف لائے۔ قائد ملت جعفریہ &quot;مفتی جعفر حسین مرحوم&quot; بھی تشریف لائے، موجودہ قائد محترم بھی موجود تھے، قبلہ گلاب علی شاہ صاحب، مولانا صفدر حسین نجفی صاحب وغیرہ بھی۔ کیونکہ وہ قبلہ محمد باقر المعروف الہندی صاحب کا علاقہ تھا تو اس مناسبت سے سب نے اس کو بڑا ایک اچھا اور نیک قدم سمجھا کہ یہاں ایک مدرسہ بن رہا ہے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;پھر ہم نے مدرسہ کی تعمیرات کا کام شروع کیا۔ اپریل 1983ء میں اس ویرانے میں ہم نے چار کمرے بنا کے تعلیمی سلسلہ شروع کر دیا۔ تو بس وہ اللہ تبارک و تعالی نے ایسا انتظام کیا کہ 1985ء میں &quot;امامیہ اسٹوڈنٹس آرگنائزیشن&quot; جو کہ کال اور یونیورسٹیز میں ہمارے شیعہ اسٹوڈنٹس کی ایک تنظیم تھی، ان کا یہاں ایک کیمپ ہوا اور اس کیمپ میں &quot;امامیہ اسکاؤٹس کی بنیاد رکھی گئی۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اس کا نتیجہ یہ ہوا کہ وہ جو ہم نے یہاں حوزہ علمیہ قم میں یہ سیاسیات، اقتصادیات اور فلسفہ، اخلاق اور ولایت فقیہ وغیرہ سب کچھ سیکھا تھا تو اللہ تبارک و تعالی نے پورے ملک سے یونیورسٹیوں کے طلبہ کو وہاں بھیجنا شروع کر دیا۔ تو ہر سال تقریباً پانچ سو کے قریب اسٹوڈنٹس وہاں آیا کرتے تھے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;چیئرمین امام خمینی (رہ) ٹرسٹ علامہ سید افتخار حسین نقوی نے کہا: تبلیغِ دین کے حوالے سے جو نتیجہ ہمیں خواتین کو پڑھانے سے ملا وہ لڑکوں کے پڑھانے سے نہیں ملا۔ جب آپ ایک بچی کو پڑھا دیتے ہو تو گویا پورا ایک گھرانہ پڑھا اور سنوار دیتے ہو&amp;lt;ref&amp;gt;[https://ur.hawzahnews.com/news/406521/%D8%AC%D8%A8-%D8%A2%D9%BE-%D8%A7%D9%BE%D9%86%DB%92-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88-%D9%BE%DA%91%DA%BE%D8%A7-%D8%AF%DB%8C%D8%AA%DB%92-%DB%81%DB%8C%DA%BA-%D8%AA%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%A2%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%DA%A9 جب آپ اپنے خاندان کی ایک بچی کو پڑھا دیتے ہیں تو گویا آپ ایک پورا گھرانہ پڑھا اور سنوار دیتے ہیں]- شائع شدہ از: 27 جنوری 2025ء- اخذ شدہ بہ تاریخ: 28 جنوری 2025ء۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== حوالہ جات ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{حوالہ جات}}&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{پاکستان}}&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{پاکستانی علماء}}&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[زمرہ:شخصیات]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[زمرہ:پاکستان]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17865&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 08:44، 28 جنوری 2025ء Saeedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17865&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-01-28T08:44:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 12:14، 28 جنوری 2025ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l61&quot;&gt;سطر 61:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 61:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;اس کا نتیجہ یہ ہوا کہ وہ جو ہم نے یہاں حوزہ علمیہ قم میں یہ سیاسیات، اقتصادیات اور فلسفہ، اخلاق اور ولایت فقیہ وغیرہ سب کچھ سیکھا تھا تو اللہ تبارک و تعالی نے پورے ملک سے یونیورسٹیوں کے طلبہ کو وہاں بھیجنا شروع کر دیا۔ تو ہر سال تقریباً پانچ سو کے قریب اسٹوڈنٹس وہاں آیا کرتے تھے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;اس کا نتیجہ یہ ہوا کہ وہ جو ہم نے یہاں حوزہ علمیہ قم میں یہ سیاسیات، اقتصادیات اور فلسفہ، اخلاق اور ولایت فقیہ وغیرہ سب کچھ سیکھا تھا تو اللہ تبارک و تعالی نے پورے ملک سے یونیورسٹیوں کے طلبہ کو وہاں بھیجنا شروع کر دیا۔ تو ہر سال تقریباً پانچ سو کے قریب اسٹوڈنٹس وہاں آیا کرتے تھے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;چیئرمین امام خمینی (رہ) ٹرسٹ علامہ سید افتخار حسین نقوی نے کہا: تبلیغِ دین کے حوالے سے جو نتیجہ ہمیں خواتین کو پڑھانے سے ملا وہ لڑکوں کے پڑھانے سے نہیں ملا۔ جب آپ ایک بچی کو پڑھا دیتے ہو تو گویا پورا ایک گھرانہ پڑھا اور سنوار دیتے ہو&amp;lt;ref&amp;gt;[https://ur.hawzahnews.com/news/406521/%D8%AC%D8%A8-%D8%A2%D9%BE-%D8%A7%D9%BE%D9%86%DB%92-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88-%D9%BE%DA%91%DA%BE%D8%A7-%D8%AF%DB%8C%D8%AA%DB%92-%DB%81%DB%8C%DA%BA-%D8%AA%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%A2%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%DA%A9 جب آپ اپنے خاندان کی ایک بچی کو پڑھا دیتے ہیں تو گویا آپ ایک پورا گھرانہ پڑھا اور سنوار دیتے ہیں]- شائع شدہ از: 27 جنوری 2025ء- اخذ شدہ بہ تاریخ: 28 جنوری 2025ء۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;چیئرمین امام خمینی (رہ) ٹرسٹ علامہ سید افتخار حسین نقوی نے کہا: تبلیغِ دین کے حوالے سے جو نتیجہ ہمیں خواتین کو پڑھانے سے ملا وہ لڑکوں کے پڑھانے سے نہیں ملا۔ جب آپ ایک بچی کو پڑھا دیتے ہو تو گویا پورا ایک گھرانہ پڑھا اور سنوار دیتے ہو&amp;lt;ref&amp;gt;[https://ur.hawzahnews.com/news/406521/%D8%AC%D8%A8-%D8%A2%D9%BE-%D8%A7%D9%BE%D9%86%DB%92-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88-%D9%BE%DA%91%DA%BE%D8%A7-%D8%AF%DB%8C%D8%AA%DB%92-%DB%81%DB%8C%DA%BA-%D8%AA%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%A2%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%DA%A9 جب آپ اپنے خاندان کی ایک بچی کو پڑھا دیتے ہیں تو گویا آپ ایک پورا گھرانہ پڑھا اور سنوار دیتے ہیں]- شائع شدہ از: 27 جنوری 2025ء- اخذ شدہ بہ تاریخ: 28 جنوری 2025ء۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== حوالہ جات ==&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{حوالہ جات}}&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{پاکستان}}&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{پاکستانی علماء}}&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[زمرہ:شخصیات]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[زمرہ:پاکستان]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17864&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 08:42، 28 جنوری 2025ء Saeedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17864&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-01-28T08:42:49Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 12:12، 28 جنوری 2025ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l5&quot;&gt;سطر 5:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 5:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| name =    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| name =    &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| other names =  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| other names =  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| brith year = &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; ء&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| brith year =  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| brith date =   &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| brith date =   &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| birth place = [[پاکستان]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| birth place = [[پاکستان]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17863&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 08:41، 28 جنوری 2025ء Saeedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17863&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-01-28T08:41:52Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 12:11، 28 جنوری 2025ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;سطر 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{Infobox person&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| title =  &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| image = سید افتخار حسین نقوی.jpg&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| name =   &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| other names = &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| brith year =  ء&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| brith date =  &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| birth place = [[پاکستان]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| death year = &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| death date = &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| death place = &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| teachers = [[سید ساجد علی نقوی]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| students = &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| religion = [[اسلام]] &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| faith = [[شیعہ]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| works = &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;| known for =  رکن اسلامی نظریاتی کونسل پاکستان، اور  امام خمینی (رہ) ٹرسٹ پاکستان کے چیئرمین&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;}}&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;سید افتخار حسین نقوی&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[پاکستان]] کے معروف بزرگ عالم دین و اسکالر، رکن اسلامی نظریاتی کونسل پاکستان، اور  امام خمینی (رہ) ٹرسٹ پاکستان کے چیئرمین ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;سید افتخار حسین نقوی&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[پاکستان]] کے معروف بزرگ عالم دین و اسکالر، رکن اسلامی نظریاتی کونسل پاکستان، اور  امام خمینی (رہ) ٹرسٹ پاکستان کے چیئرمین ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== سوانح عمری ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== سوانح عمری ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17862&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 08:37، 28 جنوری 2025ء Saeedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%86%D9%82%D9%88%DB%8C&amp;diff=17862&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2025-01-28T08:37:27Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;نیا صفحہ&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;سید افتخار حسین نقوی&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[پاکستان]] کے معروف بزرگ عالم دین و اسکالر، رکن اسلامی نظریاتی کونسل پاکستان، اور  امام خمینی (رہ) ٹرسٹ پاکستان کے چیئرمین ہیں۔&lt;br /&gt;
== سوانح عمری ==&lt;br /&gt;
نام، سید افتخار حسین نقوی، والد کا نام سید منظور حسین ہے۔&lt;br /&gt;
== تعلیم ==&lt;br /&gt;
میں نے اپنی ابتدائی تعلیم اپنے آبائی ضلع ملتان کی آبادی مظفرآباد سے حاصل کی۔ پھر وہاں سے والد کے کام کی وجہ سے ضلع بکھر چلے گئے اور پھر وہاں سے ضلع مظفرگڑھ جو اب ضلع کوٹ ادو بن گیا ہے، وہاں پر مڈل اور پھر 1968ء میں ملتان سے میٹرک کی۔ ہمارے والد  کام وغیرہ کے سلسلے میں مختلف شہروں میں جایا کرتے تھے۔ ایک دفعہ وہ حیدر آباد گئے ہوئے تھے کہ وہیں انہیں موقع ملا اور وہاں سے ہی پیدل کربلا چلے گئے۔ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
اس وقت میں میٹرک کے امتحانات کی تیاری کر رہا تھا۔ تو اس وقت میرا پروگرام یہ تھا کہ میں میٹرک کر کے کہیں کلرک وغیرہ لگ جاؤں گا تاکہ گھر کی ضروریات پوری کر سکیں۔ دوسری طرف والد کی کوئی خبر نہیں تھی کہ وہ کہاں ہیں؟ کوئی رابطہ بھی نہیں تھا۔ چھ ماہ کے بعد بابا کا خط کربلا سے آ گیا کہ &amp;quot;میں کربلا میں پہنچ چکا ہوں، میرا بیٹے افتخار کو کہیں نوکری پر نہیں بھیجنا، اس کو کہیں دینی مدرسے میں داخل کرانا ہے&amp;quot;۔ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
تو ملتان کا ہی مشہور دینی مدرسہ ہے &amp;quot;مخزن العلوم العربیہ الجعفریہ&amp;quot; استاد العلماء علامہ گلاب علی شاہ رحمۃ اللہ علیہ، وہ اس مدرسہ کے بانی ہیں، تو اسی مدرسے میں ہی میں نے میٹرک کا امتحان دینے کے بعد داخلہ لے لیا۔&lt;br /&gt;
== دینی تعلیم کا آغاز ==&lt;br /&gt;
میں نے اپنی دینی تعلیم کا آغاز وہاں &amp;quot;[[سید ساجد علی نقوی|قائد ملت جعفریہ علامہ سید ساجد علی نقوی]]&amp;quot; سے کیا۔ جو اس وقت وہاں پر استاد تھے۔ تو پھر والد  نے بتایا تھا کہ انہوں نے جو حرم مولا میں دعائیں مانگیں تھیں ان میں سے ان کی ایک دعا یہی تھی کہ &amp;quot;جس طرح یہاں پر علماء عمامہ والے پھر رہے ہیں، میرا بیٹا بھی اسی طرح کا عمامہ پہنے&amp;quot;۔ جب وہ کربلا سے واپس آئے تو انہوں نے ہمارے سمیت سب خاندان والوں کے پاسپورٹ بنوائے اور پھر اپنے سب رشتہ داروں کا قافلہ لے کر کربلا چل دئے، مجھے بھی ساتھ لے کر گئے تھے۔ اس وقت تک میں ملتان میں کوئی ڈیڑھ سے دو سال تک ہی پڑھا تھا۔ اولیٰ اور ثانیہ کی کتابیں میں وہاں جلدی جلدی ختم کر لی تھیں۔&lt;br /&gt;
== حوزہ علمیہ نجف اشرف میں ==&lt;br /&gt;
1969ء کا اوائل تھا کہ ہم نجف اشرف میں داخل ہو گئے۔ پھر 1969ء سے لے کر 1975ء تک میں نجف اشرف میں رہا ہوں۔ نومبر 1975ء میں جب صدام  نجف اشرف کے حوزہ کو خالی کر رہا تھا تو وہاں سے نکالنے کی جو تیسری ٹیم تھی اس میں ہم بھی گرفتار ہوئے، 15 دن وہاں جیل میں رہے اور انہوں نے وہاں سے ہمیں پاکستان بھیجنے کے لیے ڈیپورٹ کیا، وہاں سے ہم [[ایران]] پہنچے، رات کے ۲ بجے تقریبا ہم قم پہنچے تو ہم نے بس والوں سے کہا کہ ہمیں یہی نماز پڑھنے دیں۔ غرض ہم نے صبح کی نماز یہاں قم پڑھی اور پھر انہوں نے ہمیں میرجاوہ چھوڑ دیا اور پھر جہاں تک مجھے یاد ہے دسمبر میں ہم کوئٹہ پہنچے، غدیر کا مہینہ تھا، وہاں جشن کا پروگرام بھی ہو رہا تھا۔&lt;br /&gt;
== دینی و تبلیغی، اجتماعی و تنظیمی فعالیت کا آغاز اور حوزہ علمیہ قم میں آمد کا سبب!!: ==&lt;br /&gt;
تقریبا 1975ء کے اواخر یا 1976ء کے اوائل میں ہی میں نے ملتان کے علاقہ &amp;quot;اندرون پاک گیٹ کے چھِک محلہ کی جعفریہ مسجد&amp;quot; میں، میں نے پیشنمازی شروع کی، وہاں تقریبا 2 سے اڑھائی سال میں رہا اور پھر وہاں سے ہم &amp;quot;جامعۃ اہل البیت (ع) اسلام آباد&amp;quot;، [[محسن علی نجفی|محسن ملت علامہ شیخ محسن علی نجفی]] کے پاس منتقل ہو گئے۔ انہوں نے مجھے وہاں بلایا اور وہاں نائب مدیر اور مدرس کی حیثیت سے وہاں خدمت شروع کی۔ اس وقت میری عمر کوئی 25 سے 26 سال تھی۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
جامعۃ اہل البیت (ع) میں دو سے تین سال رہے پھر ایران میں &amp;quot;انقلاب&amp;quot; آ گیا۔ تو اب اسلام آباد میں جب میں کام کر رہا تھا تو ظاہر ہے وہاں پر یونیورسٹیوں سے وابستہ اور تعلیم یافتہ افراد موجود تھے اسی طرح ہم وہاں سیکٹر وائز دروس بھی دیتے تھے تو یہ ضرورت محسوس ہوئی کہ ہمیں &amp;quot;قم&amp;quot; جانا چاہیے اور کچھ جدید مسائل جیسے سیاست اور معیشت، فلسفہ اور اخلاق اور اجتماعیات وغیرہ کی تعلیم حاصل کر کے یہاں اسلام آباد میں کام کریں۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
1980ء کا جو [[شیعہ]] کنونشن ہوا اس میں ظاہر ہے ہم بنیادی کردار ادا کرنے والوں میں شامل تھے بلکہ سارے انتظامات ہمارے ہی پاس تھے اور اسی دوران جب میں جامعہ اہل البیت (ع) میں تھا تو قائد ملت جعفریہ پاکستان کو جو پہلے نجف اشرف، پھر قم میں رہنے کے بعد اب ملتان میں تھے تو وہاں سے راولپنڈی کے &amp;quot;مدرسہ آیت الحکیم&amp;quot; میں تشریف لے آئے۔&lt;br /&gt;
تو شیخ محسن علی نجفی مرحوم، قائد ملت جعفریہ اور ہم چند لوگ یہاں تھے۔ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پھر شہید باقر الصدر (رہ) کی شہادت ہو جاتی ہے تو اس کے لیے احتجاج کرنا، پروگرام کرنا وغیرہ ہم ہی اکٹھے کر رہے تھے اور شہید کا چہلم ہم نے کرنا تھا تو اسی اثنا میں ہمارے اس وقت کے قائد &amp;quot;علامہ مفتی جعفر حسین رحمت اللہ علیہ&amp;quot;، انہوں نے اسلامی نظریاتی کونسل سے اس بنیاد پر استعفی دیا کہ ضیاءالحق کا دور تھا اور وہ زبردستی سب پر قانون زکوۃ نافذ کر رہا تھا، تو انہوں نے وہاں احتجاج کیا کہ ہم نے اپنا اختلافی نوٹ دیا تھا کہ &amp;quot;شیعہ کے ہاں نوٹوں پر زکوۃ نہیں ہوتی&amp;quot; تو پھر اس کے لیے اپنا مطالبہ منوانے کے لیے کہ &amp;quot;شیعوں کو زکوۃ سے استثنا دیا جائے&amp;quot; وہاں باقاعدہ &amp;quot;شیعہ کنونشن&amp;quot; ہوا جو 1980ء کا معروف کنونشن ہے تو میں اسی کنونشن کے اختتام پر جولائی میں ایران آ گیا۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ایران میں یہاں &amp;quot;آیت اللہ مصباح یزدی رحمۃ اللہ علیہ کے موسسہ در راہ حق میں یونیورسٹی سے وابستہ افراد کے لئے ایک خصوصی کورس رکھا گیا تھا تھا جس میں اجتماعیات، سیاسیات، فلسفہ، اخلاق، ولایت فقیہ اور اقتصاد وغیرہ یہ سارے موضوع تھے۔ میں اسی میں داخل ہوا البتہ وہاں &amp;quot;قاضی کورس &amp;quot;بھی تھا لیکن میں نے قاضی کورس میں حصہ نہیں لیا۔ وہاں اس وقت ہمارے ساتھ ایک اور مولانا صاحب تھے لیکن وہ پھر درمیان میں چھوڑ گئے اور انہوں نے پھر وہی &amp;quot;قاضی کورس&amp;quot; کر لیا۔ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
تو یہاں ہم نے اس پہلے کورس کو مکمل کیا اور پھر میں نے چونکہ طے یہ تھا کہ مجھے واپس پاکستان جانا ہے، میں نے یہاں مزید رہنا مناسب نہیں سمجھا البتہ یہیں ہم نے آیت اللہ مصباح یزدی سے تفسیر پڑھی جو بعد میں چھپی بھی، اسی طرح آیت اللہ مظاہری یہاں درسِ اخلاق دیتے تھے اور ولایت فقیہ کا بھی انہوں نے درس دیا جو بعد میں ان کی کتاب بھی چھپی۔ اسی طرح دکتر احمد احمدی تھے جو ہمیں مکاتبِ فلسفی پڑھاتے تھےاور پھر تہران سے دکتر عزتی، دکتر جعفری سمیت کئی دوسرے انتہائی قابل اساتذہ تھے۔ تقریبا 14 مضامین تھے جو ہم ہفتے میں پڑھ رہے تھے۔ البتہ اس دوران میں آیت اللہ وحید خراسانی حفظہ اللہ کے درسِ اصول فقہ میں بھی جاتا تھا اور آیت اللہ منتظری (رہ) کے درسِ فقہ، کتاب زکوۃ میں بھی جا رہا تھا۔&lt;br /&gt;
== میانوالی میں پہلے دینی مدرسہ کی تشکیل ==&lt;br /&gt;
اب اتفاق ایسا ہوا کہ میرا پروگرام تو یہ تھا کہ میں واپس اسلام آباد جاؤں گا اور یہ کورس بھی اسی حوالے سے کیا تھا، لیکن ضلع میانوالی میں اس وقت کوئی دینی مدرسہ نہیں تھا اور ضلع میانوالی کی ایک یہ خصوصیت یہ ہے کہ قبلہ محمد باقر المعروف الہندی، چکڑالہ جو دراصل پاکستان کی تشکیل کے بعد پاکستان میں علم کی شمع روشن کرنے والے ہیں، قبلہ گلاب علی شاہ صاحب بھی انہی کے شاگرد تھے، قبلہ یار محمد شاہ صاحب بھی انہی ے شاگرد تھے لیکن خود ان کے اپنے علاقے میں دینی ادارہ نہیں تھا جو یہ ماڑی انڈس جو ہے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
خیر ضلع میانوالی ویسے ہی پسماندہ ضلع تھا اور پھر ماڑی انڈس جو ہے اس کا پسماندہ گاؤں۔ اگرچہ اس کی اپنی ایک تاریخی حیثیت بھی ہے لیکن تھا پسماندہ۔ تو یہاں 1981ء میں ایک مولانا محمد حسن بلتستانی ماہ رمضان پڑھانے کے لیے آئے تو انہوں نے وہاں پر ایک تحریک چلائی کہ &amp;quot;یہاں ایک دینی مدرسہ ہونا چاہیے&amp;quot;۔ تو وہاں کا جو ایک زمیندار تھا جو ان کا متولی تھا وہ قائل ہو گیا کہ ٹھیک ہے اور یہ فیصلہ ہو گیا کہ یہاں دینی مدرسہ ہونا ہے۔ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
اس میں نو روز کے موقع پر ضلع کے مختلف گاؤں سے افراد کو بلا لیا اگرچہ وہ دارالعلوم محمد یہ سرگودھا میں &amp;quot;شرائع الاسلام&amp;quot; کے ایک طالبعلم تھے اور وہاں سے یہاں تبلیغ کے لئے آئے ہوئے تھے انہوں نے وہاں تحریک چلائی۔ اس کے نتیجے میں مدرسہ بنانے کا فیصلہ ہوا۔ اب بات چلی کہ اس مدرسہ کا کیا نام ہو؟ توضلع میانوالی جیسا کہ ایک قبائلی علاقہ ہے، و ہاں سادات برادری ہے، اعوان ہیں اور نیازی پٹھان جو غیر پشتون ہیں اور پشتو پٹھان۔ سب سے زیادہ نیازی ہیں اور اس کے بعد اعوان ہیں اور تیسرے نمبر پر سادات ہیں اور چوتھے نمبر پر پشتون ہیں۔ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پھر یہ کہ مدرسے کا نام کیا ہو؟ تو کسی نے کہا &amp;quot;[[سید روح اللہ موسوی خمینی|آیت اللہ خمینی رہ]]&amp;quot; نے تشیع کی بہت زیادہ خدمت کی ہے تو لہذا یہ مدرسہ ان کے نام پر ہونا چاہئے۔تو وہاں پر انہوں نے اس مدرسے کا نام رکھ دیا &amp;quot;مدرسہ آیت اللہ خمینی رہ&amp;quot;۔ پھر یہ بحث ہوئی کہ اس مدرسے کو کون بنائے گا؟۔ تو میانوالی کے جو لوگ کو اسلام آباد میں ملازمت کرتے تھے وہاں انہوں نے چونکہ ہمارے کام کو دیکھا ہوا تھا تو انہوں نے کہا کہ &amp;quot;اگر سید افتخار نقوی یہاں پر آئے تو ایک تو نقوی سادات ہے دوسرا ہے بھی جوان (اس وقت میری عمر 26 سال تھی) تو اگر وہ آ جائیں تو مدرسہ بھی بن جائے گا۔ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
تو یہ میرے لیے اب بڑا مشکل ہو گیا۔ انہوں نے رابطہ کیا اور بڑی تاکید تھی کہ آپ آئیں۔ آخر کار پھر یہ فیصلہ ہوا کہ ہم استخارہ کر تے ہیں۔ تو پھر قم میں ہی ایک بڑی شخصیت سے استخارہ کروایا۔تو اس میں یہ آیت آئی کہ &amp;quot;قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنسُ وَ الْجِنُّ عَلَىٰ أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْآنِ لَا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيرًا&amp;quot; تو پھر یہ حکمِ الہی سمجھ کے ہم میانوالی آگئے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پہلی  دفعہ میں جب 1982ء میں میانوالی گیا تو [[رمضان|ماہ رمضان]] تھا۔ وہاں مجھے بتایا گیا کہ دینی مدرسی کی تاسیس کے لئے ساڑھے سات کنال زمین اور سات ہزار روپیہ جمع ہوا ہے۔ میں نے کہا کہ سات کنال زمین کم ہے اسے دس کنال کیا جائے اور پھر اگست 1982ء میں مدرسہ کے سنگ بنیاد کی تقریب رکھی گئی جس میں پھر تقریبا پاکستان کے تمام بڑے علماء تشریف لائے۔ قائد ملت جعفریہ &amp;quot;مفتی جعفر حسین مرحوم&amp;quot; بھی تشریف لائے، موجودہ قائد محترم بھی موجود تھے، قبلہ گلاب علی شاہ صاحب، مولانا صفدر حسین نجفی صاحب وغیرہ بھی۔ کیونکہ وہ قبلہ محمد باقر المعروف الہندی صاحب کا علاقہ تھا تو اس مناسبت سے سب نے اس کو بڑا ایک اچھا اور نیک قدم سمجھا کہ یہاں ایک مدرسہ بن رہا ہے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پھر ہم نے مدرسہ کی تعمیرات کا کام شروع کیا۔ اپریل 1983ء میں اس ویرانے میں ہم نے چار کمرے بنا کے تعلیمی سلسلہ شروع کر دیا۔ تو بس وہ اللہ تبارک و تعالی نے ایسا انتظام کیا کہ 1985ء میں &amp;quot;امامیہ اسٹوڈنٹس آرگنائزیشن&amp;quot; جو کہ کال اور یونیورسٹیز میں ہمارے شیعہ اسٹوڈنٹس کی ایک تنظیم تھی، ان کا یہاں ایک کیمپ ہوا اور اس کیمپ میں &amp;quot;امامیہ اسکاؤٹس کی بنیاد رکھی گئی۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
اس کا نتیجہ یہ ہوا کہ وہ جو ہم نے یہاں حوزہ علمیہ قم میں یہ سیاسیات، اقتصادیات اور فلسفہ، اخلاق اور ولایت فقیہ وغیرہ سب کچھ سیکھا تھا تو اللہ تبارک و تعالی نے پورے ملک سے یونیورسٹیوں کے طلبہ کو وہاں بھیجنا شروع کر دیا۔ تو ہر سال تقریباً پانچ سو کے قریب اسٹوڈنٹس وہاں آیا کرتے تھے۔&lt;br /&gt;
چیئرمین امام خمینی (رہ) ٹرسٹ علامہ سید افتخار حسین نقوی نے کہا: تبلیغِ دین کے حوالے سے جو نتیجہ ہمیں خواتین کو پڑھانے سے ملا وہ لڑکوں کے پڑھانے سے نہیں ملا۔ جب آپ ایک بچی کو پڑھا دیتے ہو تو گویا پورا ایک گھرانہ پڑھا اور سنوار دیتے ہو&amp;lt;ref&amp;gt;[https://ur.hawzahnews.com/news/406521/%D8%AC%D8%A8-%D8%A2%D9%BE-%D8%A7%D9%BE%D9%86%DB%92-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%DA%A9-%D8%A8%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88-%D9%BE%DA%91%DA%BE%D8%A7-%D8%AF%DB%8C%D8%AA%DB%92-%DB%81%DB%8C%DA%BA-%D8%AA%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%A7-%D8%A2%D9%BE-%D8%A7%DB%8C%DA%A9 جب آپ اپنے خاندان کی ایک بچی کو پڑھا دیتے ہیں تو گویا آپ ایک پورا گھرانہ پڑھا اور سنوار دیتے ہیں]- شائع شدہ از: 27 جنوری 2025ء- اخذ شدہ بہ تاریخ: 28 جنوری 2025ء۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
</feed>