<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ur">
	<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D8%AF%DB%8C%D9%86</id>
	<title>دین - تاریخچہ ترمیم</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D8%AF%DB%8C%D9%86"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;action=history"/>
	<updated>2026-09-07T00:55:13Z</updated>
	<subtitle>ویکی پر اِس صفحہ کا تاریخچۂ نظرثانی</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29711&amp;oldid=prev</id>
		<title>Saeedi: Saeedi نے صفحہ مسودہ:دین کو دین کی جانب منتقل کیا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29711&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-31T14:54:16Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Saeedi نے صفحہ &lt;a href=&quot;/wiki/%D9%85%D8%B3%D9%88%D8%AF%DB%81:%D8%AF%DB%8C%D9%86&quot; class=&quot;mw-redirect&quot; title=&quot;مسودہ:دین&quot;&gt;مسودہ:دین&lt;/a&gt; کو &lt;a href=&quot;/wiki/%D8%AF%DB%8C%D9%86&quot; title=&quot;دین&quot;&gt;دین&lt;/a&gt; کی جانب منتقل کیا&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 18:24، 31 اگست 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; class=&quot;diff-notice&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;&lt;div class=&quot;mw-diff-empty&quot;&gt;(کوئی فرق نہیں)&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;!-- diff cache key urwiki:diff:1.41:old-29644:rev-29711 --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29644&amp;oldid=prev</id>
		<title>Sajedi: /* غیر توحیدی ادیان */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29644&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-30T11:45:23Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;غیر توحیدی ادیان&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 15:15، 30 اگست 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l23&quot;&gt;سطر 23:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 23:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;غیر توحیدی اور غیر آسمانی ادیان (اگر انہیں حقیقی معنی میں دین کہا جا سکے) تعداد میں بہت زیادہ ہیں، جن میں سے اہم درج ذیل ہیں:&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;غیر توحیدی اور غیر آسمانی ادیان (اگر انہیں حقیقی معنی میں دین کہا جا سکے) تعداد میں بہت زیادہ ہیں، جن میں سے اہم درج ذیل ہیں:&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;مانی مذہب&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;: اس کا بانی &quot;مانی&quot; نامی شخص تھا۔ یہ دین زرتشتی، بودھ اور مسیحی عقائد کا مجموعہ ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مبلغی آبادانی، تاریخ ادیان و مذاہب جہان، ج۲، ص۴۰۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مانی مذہب: اس کا بانی &quot;مانی&quot; نامی شخص تھا۔ یہ دین زرتشتی، بودھ اور مسیحی عقائد کا مجموعہ ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مبلغی آبادانی، تاریخ ادیان و مذاہب جہان، ج۲، ص۴۰۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;مزدکیت&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;: اس کا بانی &quot;مزدک بن پوندس&quot; تھا۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مبلغی آبادانی، تاریخ ادیان و مذاہب جہان، ج۲، ص۵۰۰۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* مزدکیت: اس کا بانی &quot;مزدک بن پوندس&quot; تھا۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مبلغی آبادانی، تاریخ ادیان و مذاہب جہان، ج۲، ص۵۰۰۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;ہندو مت&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;(برہمنیت): یہ تقریباً ۱۵۰۰ قبل مسیح پرانا مذہب ہے، جو دنیا کا قدیم ترین زندہ مذہب اور کثیر تعداد میں مانے جانے والے ادیان میں سے ایک ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۳۷-۳۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* ہندو مت (برہمنیت): یہ تقریباً ۱۵۰۰ قبل مسیح پرانا مذہب ہے، جو دنیا کا قدیم ترین زندہ مذہب اور کثیر تعداد میں مانے جانے والے ادیان میں سے ایک ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۳۷-۳۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;جین مت&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;: اس کا بانی &quot;مہاویر&quot; ہے اور اس کا اصل وطن ہندوستان ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۶۷۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* جین مت: اس کا بانی &quot;مہاویر&quot; ہے اور اس کا اصل وطن ہندوستان ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۶۷۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;سکھ مت&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;: اس کے بانی &quot;بابا گرو نانک&quot; ہیں۔ یہ دنیا کے زندہ ادیان میں سب سے جدید مذہب ہے، جو ہندو مت اور اسلام کے درمیان ہم آہنگی پیدا کرنے کی ایک دانستہ کوشش کا نتیجہ ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۱۲۷-۱۲۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* سکھ مت: اس کے بانی &quot;بابا گرو نانک&quot; ہیں۔ یہ دنیا کے زندہ ادیان میں سب سے جدید مذہب ہے، جو ہندو مت اور اسلام کے درمیان ہم آہنگی پیدا کرنے کی ایک دانستہ کوشش کا نتیجہ ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۱۲۷-۱۲۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;بدھ مت&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;: یہ مذہب &quot;مہاتما بدھ&quot; سے منسوب ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ناش، جان، تاریخ جامع ادیان، ص۱۹۴۔&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* بدھ مت: یہ مذہب &quot;مہاتما بدھ&quot; سے منسوب ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ناش، جان، تاریخ جامع ادیان، ص۱۹۴۔&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;تاؤ مت&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;: یہ چین کے تین سرکاری مذاہب میں سے ایک ہے اور اس کا بانی &quot;لاؤ تسے&quot; ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص१८४۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* تاؤ مت: یہ چین کے تین سرکاری مذاہب میں سے ایک ہے اور اس کا بانی &quot;لاؤ تسے&quot; ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص१८४۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;کنفیوشس مت&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;: یہ چین کا قدیم اور بنیادی مذہب ہے جس کے بانی &quot;کنفیوشس&quot; ہیں۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۱۵۹۔&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* کنفیوشس مت: یہ چین کا قدیم اور بنیادی مذہب ہے جس کے بانی &quot;کنفیوشس&quot; ہیں۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۱۵۹۔&amp;lt;/ref&amp;gt;  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;شنٹو مذہب&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;: یہ جاپان کا قومی مذہب رہا ہے جو بنیادی طور پر مظاہرِ فطرت کی پرستش پر مبنی ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۲۱۲ و ۲۱۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;* شنٹو مذہب: یہ جاپان کا قومی مذہب رہا ہے جو بنیادی طور پر مظاہرِ فطرت کی پرستش پر مبنی ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۲۱۲ و ۲۱۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== حوالہ جات ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== حوالہ جات ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key urwiki:diff:1.41:old-29643:rev-29644:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29643&amp;oldid=prev</id>
		<title>Sajedi: /* توحیدی ادیان */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29643&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-30T11:44:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;توحیدی ادیان&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 15:14، 30 اگست 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l18&quot;&gt;سطر 18:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 18:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[توحید|توحیدی]] ادیان (جو کہ حقیقی اور آسمانی ادیان ہیں) تین مشترکہ بنیادی اصولوں پر استوار ہیں: خدائے واحد پر ایمان، آخرت کی ابدی زندگی اور اعمال کی جزا و سزا پر یقین، اور نسلِ انسانی کی ہدایت و کمال کے لیے اللہ تعالیٰ کی طرف سے انبیاء کی بعثت پر ایمان۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مصباح یزدی، آموزش عقاید، ص۱۴۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[توحید|توحیدی]] ادیان (جو کہ حقیقی اور آسمانی ادیان ہیں) تین مشترکہ بنیادی اصولوں پر استوار ہیں: خدائے واحد پر ایمان، آخرت کی ابدی زندگی اور اعمال کی جزا و سزا پر یقین، اور نسلِ انسانی کی ہدایت و کمال کے لیے اللہ تعالیٰ کی طرف سے انبیاء کی بعثت پر ایمان۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مصباح یزدی، آموزش عقاید، ص۱۴۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;توحیدی ادیان میں دینِ زرتشت، دینِ صابئین، [[یہودیت]]، [[مسیحیت]] اور [[اسلام]] شامل ہیں۔ اگرچہ ماضی کے آسمانی ادیان کی کتب میں تحریفات رونما ہوئیں، لیکن دینِ اسلام کی کتاب [[قرآن کریم]] ہر قسم کی تحریف سے محفوظ ہے۔ اس عدمِ تحریف پر عقلی دلائل کے ساتھ ساتھ نقلی دلائل بھی موجود ہیں، جیسے سورہ حجر کی آیت: &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«{{متن قرآن|إِنَّا &lt;/del&gt;نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;لَحَافِظُونَ}}» &lt;/del&gt;&amp;lt;ref&amp;gt;سورہ حجر، آیت ۹۔&amp;lt;/ref&amp;gt; (بے شک ہم نے ہی اس ذکر (قرآن) کو نازل کیا ہے اور ہم ہی اس کے محافظ ہیں)۔ دنیا کی نصف سے زائد آبادی ان الہی ادیان کی پیروکار ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;توحیدی ادیان میں دینِ زرتشت، دینِ صابئین، [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;یهودیت|&lt;/ins&gt;یہودیت]]، [[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مسیحیت (نصرانیت)|&lt;/ins&gt;مسیحیت]] اور [[اسلام]] شامل ہیں۔ اگرچہ ماضی کے آسمانی ادیان کی کتب میں تحریفات رونما ہوئیں، لیکن دینِ اسلام کی کتاب [[قرآن کریم]] ہر قسم کی تحریف سے محفوظ ہے۔ اس عدمِ تحریف پر عقلی دلائل کے ساتھ ساتھ نقلی دلائل بھی موجود ہیں، جیسے سورہ حجر کی آیت: &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«حإِنَّا &lt;/ins&gt;نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;لَحَافِظُونَ» &lt;/ins&gt;&amp;lt;ref&amp;gt;سورہ حجر، آیت ۹۔&amp;lt;/ref&amp;gt; (بے شک ہم نے ہی اس ذکر (قرآن) کو نازل کیا ہے اور ہم ہی اس کے محافظ ہیں)۔ دنیا کی نصف سے زائد آبادی ان الہی ادیان کی پیروکار ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== غیر توحیدی ادیان ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== غیر توحیدی ادیان ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key urwiki:diff:1.41:old-29642:rev-29643:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29642&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 11:43، 30 اگست 2026ء Sajedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29642&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-30T11:43:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 15:13، 30 اگست 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot;&gt;سطر 1:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 1:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;دین&#039;&#039;&#039; سے مراد &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[خدا|&lt;/del&gt;خداوند متعال&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;کے اپنے بندوں کے لیے وہ تمام احکام و قوانین ہیں جو اس کے بھیجے ہوئے رسولوں کے ذریعے صادر اور بیان کیے جاتے ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&#039;&#039;&#039;دین&#039;&#039;&#039; سے مراد خداوند متعال کے اپنے بندوں کے لیے وہ تمام احکام و قوانین ہیں جو اس کے بھیجے ہوئے رسولوں کے ذریعے صادر اور بیان کیے جاتے ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== لغوی تعریف ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== لغوی تعریف ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l16&quot;&gt;سطر 16:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 16:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== توحیدی ادیان ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== توحیدی ادیان ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[توحیدی &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ادیان&lt;/del&gt;]] (جو کہ حقیقی اور آسمانی ادیان ہیں) تین مشترکہ بنیادی اصولوں پر استوار ہیں: خدائے واحد پر ایمان، آخرت کی ابدی زندگی اور اعمال کی جزا و سزا پر یقین، اور نسلِ انسانی کی ہدایت و کمال کے لیے اللہ تعالیٰ کی طرف سے انبیاء کی بعثت پر ایمان۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مصباح یزدی، آموزش عقاید، ص۱۴۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;توحید|&lt;/ins&gt;توحیدی]] &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ادیان &lt;/ins&gt;(جو کہ حقیقی اور آسمانی ادیان ہیں) تین مشترکہ بنیادی اصولوں پر استوار ہیں: خدائے واحد پر ایمان، آخرت کی ابدی زندگی اور اعمال کی جزا و سزا پر یقین، اور نسلِ انسانی کی ہدایت و کمال کے لیے اللہ تعالیٰ کی طرف سے انبیاء کی بعثت پر ایمان۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مصباح یزدی، آموزش عقاید، ص۱۴۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;توحیدی ادیان میں &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[زرتشتیت|&lt;/del&gt;دینِ &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;زرتشت]]، [[صابئیت|&lt;/del&gt;دینِ &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;صابئین]]، &lt;/del&gt;[[یہودیت]]، [[مسیحیت]] اور [[اسلام]] شامل ہیں۔ اگرچہ ماضی کے آسمانی ادیان کی کتب میں تحریفات رونما ہوئیں، لیکن دینِ اسلام کی کتاب [[قرآن کریم]] ہر قسم کی تحریف سے محفوظ ہے۔ اس عدمِ تحریف پر عقلی دلائل کے ساتھ ساتھ نقلی دلائل بھی موجود ہیں، جیسے سورہ حجر کی آیت: «{{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}» &amp;lt;ref&amp;gt;سورہ حجر، آیت ۹۔&amp;lt;/ref&amp;gt; (بے شک ہم نے ہی اس ذکر (قرآن) کو نازل کیا ہے اور ہم ہی اس کے محافظ ہیں)۔ دنیا کی نصف سے زائد آبادی ان الہی ادیان کی پیروکار ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;توحیدی ادیان میں دینِ &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;زرتشت، &lt;/ins&gt;دینِ &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;صابئین، &lt;/ins&gt;[[یہودیت]]، [[مسیحیت]] اور [[اسلام]] شامل ہیں۔ اگرچہ ماضی کے آسمانی ادیان کی کتب میں تحریفات رونما ہوئیں، لیکن دینِ اسلام کی کتاب [[قرآن کریم]] ہر قسم کی تحریف سے محفوظ ہے۔ اس عدمِ تحریف پر عقلی دلائل کے ساتھ ساتھ نقلی دلائل بھی موجود ہیں، جیسے سورہ حجر کی آیت: «{{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}» &amp;lt;ref&amp;gt;سورہ حجر، آیت ۹۔&amp;lt;/ref&amp;gt; (بے شک ہم نے ہی اس ذکر (قرآن) کو نازل کیا ہے اور ہم ہی اس کے محافظ ہیں)۔ دنیا کی نصف سے زائد آبادی ان الہی ادیان کی پیروکار ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== غیر توحیدی ادیان ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== غیر توحیدی ادیان ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key urwiki:diff:1.41:old-29640:rev-29642:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29640&amp;oldid=prev</id>
		<title>Sajedi: « &#039;&#039;&#039;دین&#039;&#039;&#039; سے مراد خداوند متعال کے اپنے بندوں کے لیے وہ تمام احکام و قوانین ہیں جو اس کے بھیجے ہوئے رسولوں کے ذریعے صادر اور بیان کیے جاتے ہیں۔  == لغوی تعریف == دین عربی زبان کا لفظ ہے جس کے لغوی معنی اطاعت، جزا اور فرمانبرداری کے ہیں۔ &lt;ref&gt;دہخدا...» مواد پر مشتمل نیا صفحہ بنایا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%AF%DB%8C%D9%86&amp;diff=29640&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-08-30T11:42:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;« &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;دین&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; سے مراد &lt;a href=&quot;/w/index.php?title=%D8%AE%D8%AF%D8%A7&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;new&quot; title=&quot;خدا (صفحہ موجود نہیں)&quot;&gt;خداوند متعال&lt;/a&gt; کے اپنے بندوں کے لیے وہ تمام احکام و قوانین ہیں جو اس کے بھیجے ہوئے رسولوں کے ذریعے صادر اور بیان کیے جاتے ہیں۔  == لغوی تعریف == دین عربی زبان کا لفظ ہے جس کے لغوی معنی اطاعت، جزا اور فرمانبرداری کے ہیں۔ &amp;lt;ref&amp;gt;دہخدا...» مواد پر مشتمل نیا صفحہ بنایا&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;نیا صفحہ&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;دین&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; سے مراد [[خدا|خداوند متعال]] کے اپنے بندوں کے لیے وہ تمام احکام و قوانین ہیں جو اس کے بھیجے ہوئے رسولوں کے ذریعے صادر اور بیان کیے جاتے ہیں۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== لغوی تعریف ==&lt;br /&gt;
دین عربی زبان کا لفظ ہے جس کے لغوی معنی اطاعت، جزا اور فرمانبرداری کے ہیں۔ &amp;lt;ref&amp;gt;دہخدا، لغت‌نامہ، ص۵۷۲-۵۷۴؛ قرشی، قاموس قرآن، ج۲، ص۳۸۰-۳۸۱؛ طریحی، مجمع البحرین، ص۷۶-۷۷؛ راغب اصفہانی، مفردات، ص۱۷۵۔&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== اصطلاحی تعریف ==&lt;br /&gt;
اصطلاح میں دین سے مراد کائنات اور انسان کے لیے ایک خالق پر اعتقاد رکھنا اور اس عقیدے کے مطابق عملی و اخلاقی احکام پر عمل پیرا ہونا ہے۔ اسی مناسبت سے جو لوگ سرے سے کسی خالق کے قائل نہیں ہیں اور کائنات کے وجود کو محض اتفاقی یا طبیعی و مادی تبدیلیوں کا نتیجہ سمجھتے ہیں، انہیں &amp;quot;بے دین&amp;quot; (ملحد) کہا جاتا ہے۔ اس کے برعکس، جو لوگ کائنات کے لیے خالق کے قائل ہیں، خواہ ان کے مذہبی عقائد اور رسومات انحرافات اور خرافات سے ہی کیوں نہ آلودہ ہوں، انہیں &amp;quot;دین دار&amp;quot; شمار کیا جاتا ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مصباح یزدی، آموزش عقاید، ص۱۱۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ادیانِ حق اور باطل ==&lt;br /&gt;
انسانوں کے درمیان رائج ادیان کو &amp;quot;حق&amp;quot; اور &amp;quot;باطل&amp;quot; میں تقسیم کیا جاتا ہے۔ دینِ حق سے مراد وہ آئین ہے جس کے عقائد درست اور حقیقت کے مطابق ہوں اور وہ ایسے اعمال و افعال کی سفارش کرے جن کی صحت اور اعتبار کی کافی ضمانت موجود ہو۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مصباح یزدی، آموزش عقاید، ص۱۱۔&amp;lt;/ref&amp;gt; ظاہر ہے کہ ایسے جامع نظامِ حیات کی تدوین انسان کے خالق کے سوا کسی اور کے بس کی بات نہیں ہے۔&amp;lt;ref&amp;gt;حسن زادہ آملی، ہزار و یک کلمہ، قم، ۱۳۸۱ش۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
انسانوں کے خود ساختہ بعض مذاہب، جنہیں دین کا نام دیا جاتا ہے، اصولِ دین میں بھی نقائص اور انحرافات کا شکار ہیں۔ یہ تمام ادیان یا تو ناقص ہیں یا تضاد اور عدمِ جامعیت کا شکار ہیں۔ آسمانی ادیان میں ہونے والی تحریفات میں سے ایک اہم تحریف دین کو صرف انسان اور خدا کے باہمی تعلق تک محدود کرنا اور احکامِ دین کو مخصوص مذہبی رسومات میں منحصر کرنا ہے۔ حالانکہ ہر آسمانی دین معاشرے کے افراد کی دنیوی اور اخروی سعادت کے لیے تمام ضروری امور کو بیان کرنے کا ذمہ دار ہوتا ہے۔ اسی لیے آخری اور کامل ترین دین یعنی اسلام کی تعلیمات کا ایک بڑا حصہ سماجی، معاشی اور سیاسی مسائل سے متعلق ہے۔&amp;lt;ref&amp;gt;مصباح یزدی، آموزش عقاید، ص۱۴۔&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== توحیدی اور غیر توحیدی ادیان ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== توحیدی ادیان ===&lt;br /&gt;
[[توحیدی ادیان]] (جو کہ حقیقی اور آسمانی ادیان ہیں) تین مشترکہ بنیادی اصولوں پر استوار ہیں: خدائے واحد پر ایمان، آخرت کی ابدی زندگی اور اعمال کی جزا و سزا پر یقین، اور نسلِ انسانی کی ہدایت و کمال کے لیے اللہ تعالیٰ کی طرف سے انبیاء کی بعثت پر ایمان۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مصباح یزدی، آموزش عقاید، ص۱۴۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
توحیدی ادیان میں [[زرتشتیت|دینِ زرتشت]]، [[صابئیت|دینِ صابئین]]، [[یہودیت]]، [[مسیحیت]] اور [[اسلام]] شامل ہیں۔ اگرچہ ماضی کے آسمانی ادیان کی کتب میں تحریفات رونما ہوئیں، لیکن دینِ اسلام کی کتاب [[قرآن کریم]] ہر قسم کی تحریف سے محفوظ ہے۔ اس عدمِ تحریف پر عقلی دلائل کے ساتھ ساتھ نقلی دلائل بھی موجود ہیں، جیسے سورہ حجر کی آیت: «{{متن قرآن|إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}}» &amp;lt;ref&amp;gt;سورہ حجر، آیت ۹۔&amp;lt;/ref&amp;gt; (بے شک ہم نے ہی اس ذکر (قرآن) کو نازل کیا ہے اور ہم ہی اس کے محافظ ہیں)۔ دنیا کی نصف سے زائد آبادی ان الہی ادیان کی پیروکار ہے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== غیر توحیدی ادیان ===&lt;br /&gt;
غیر توحیدی اور غیر آسمانی ادیان (اگر انہیں حقیقی معنی میں دین کہا جا سکے) تعداد میں بہت زیادہ ہیں، جن میں سے اہم درج ذیل ہیں:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [[مانی مذہب]]: اس کا بانی &amp;quot;مانی&amp;quot; نامی شخص تھا۔ یہ دین زرتشتی، بودھ اور مسیحی عقائد کا مجموعہ ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مبلغی آبادانی، تاریخ ادیان و مذاہب جہان، ج۲، ص۴۰۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
* [[مزدکیت]]: اس کا بانی &amp;quot;مزدک بن پوندس&amp;quot; تھا۔ &amp;lt;ref&amp;gt;مبلغی آبادانی، تاریخ ادیان و مذاہب جہان، ج۲، ص۵۰۰۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[ہندو مت]] (برہمنیت): یہ تقریباً ۱۵۰۰ قبل مسیح پرانا مذہب ہے، جو دنیا کا قدیم ترین زندہ مذہب اور کثیر تعداد میں مانے جانے والے ادیان میں سے ایک ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۳۷-۳۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[جین مت]]: اس کا بانی &amp;quot;مہاویر&amp;quot; ہے اور اس کا اصل وطن ہندوستان ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۶۷۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[سکھ مت]]: اس کے بانی &amp;quot;بابا گرو نانک&amp;quot; ہیں۔ یہ دنیا کے زندہ ادیان میں سب سے جدید مذہب ہے، جو ہندو مت اور اسلام کے درمیان ہم آہنگی پیدا کرنے کی ایک دانستہ کوشش کا نتیجہ ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۱۲۷-۱۲۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
* [[بدھ مت]]: یہ مذہب &amp;quot;مہاتما بدھ&amp;quot; سے منسوب ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ناش، جان، تاریخ جامع ادیان، ص۱۹۴۔&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
* [[تاؤ مت]]: یہ چین کے تین سرکاری مذاہب میں سے ایک ہے اور اس کا بانی &amp;quot;لاؤ تسے&amp;quot; ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص१८४۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* [[کنفیوشس مت]]: یہ چین کا قدیم اور بنیادی مذہب ہے جس کے بانی &amp;quot;کنفیوشس&amp;quot; ہیں۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۱۵۹۔&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
* [[شنٹو مذہب]]: یہ جاپان کا قومی مذہب رہا ہے جو بنیادی طور پر مظاہرِ فطرت کی پرستش پر مبنی ہے۔ &amp;lt;ref&amp;gt;ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ص۲۱۲ و ۲۱۸۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== حوالہ جات ==&lt;br /&gt;
{{حوالہ جات}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== مآخذ ==&lt;br /&gt;
* ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۱۸ھ۔&lt;br /&gt;
* دہخدا، علی اکبر، لغت‌نامہ دہخدا، تہران، دانشگاه تہران، ۱۳۷۷ش۔&lt;br /&gt;
* راغب اصفہانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دار القلم، بی تا۔&lt;br /&gt;
* طریحی، فخر الدین بن محمد، مجمع البحرین، تہران، مرتضوی، ۱۳۷۵ش۔&lt;br /&gt;
* قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تہران، دار الکتب الاسلامیۃ، ۱۳۷۱ش۔&lt;br /&gt;
* مبلغی آبادانی، عبد اللہ، تاریخ ادیان و مذاہب جہان، مشہد، بنیاد پژوهش‌ہای اسلامی، ۱۳۷۳ش۔&lt;br /&gt;
* مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید، تہران، بین الملل، ۱۳۸۸ش۔&lt;br /&gt;
* ناش، جان، تاریخ جامع ادیان، ترجمہ علی اصغر حکمت، تہران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۰ش۔&lt;br /&gt;
* ہوم، رابرٹ، ادیان زندہ جہان، ترجمہ عبد الرحیم گواہی، تہران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۶۹ش۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[زمرہ:اسلامی مفاہیم اور اصطلاحات]]&lt;br /&gt;
[[زمرہ:کلامی اصطلاحات]]&lt;br /&gt;
[[fa: دین]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
</feed>