<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ur">
	<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86</id>
	<title>انسان - تاریخچہ ترمیم</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;action=history"/>
	<updated>2026-09-06T15:14:18Z</updated>
	<subtitle>ویکی پر اِس صفحہ کا تاریخچۂ نظرثانی</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29851&amp;oldid=prev</id>
		<title>Saeedi: Saeedi نے صفحہ مسودہ:انسان کو انسان کی جانب منتقل کیا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29851&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-09-05T11:19:41Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Saeedi نے صفحہ &lt;a href=&quot;/wiki/%D9%85%D8%B3%D9%88%D8%AF%DB%81:%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&quot; class=&quot;mw-redirect&quot; title=&quot;مسودہ:انسان&quot;&gt;مسودہ:انسان&lt;/a&gt; کو &lt;a href=&quot;/wiki/%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&quot; title=&quot;انسان&quot;&gt;انسان&lt;/a&gt; کی جانب منتقل کیا&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 14:49، 5 ستمبر 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;4&quot; class=&quot;diff-notice&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;&lt;div class=&quot;mw-diff-empty&quot;&gt;(کوئی فرق نہیں)&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;!-- diff cache key urwiki:diff:1.41:old-29846:rev-29851 --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29846&amp;oldid=prev</id>
		<title>Sajedi: /* متعلقہ مضامین */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29846&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-09-05T08:35:35Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;متعلقہ مضامین&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 12:05، 5 ستمبر 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l126&quot;&gt;سطر 126:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 126:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;البتہ طبیعی موت جو بظاہر انسانی زندگی میں ایک نقص شمار ہوتی ہے، درحقیقت ایک ایسے برتر کمال کا پیش خیمہ ہے جو انسان کے وسیع وجود کے سوا کسی دوسرے میں نہیں سما سکتا؛ پس [[ملائکہ|فرشتے]] اس انتقال کے ظاہری نقص سے بھی دور ہیں اور اس برتر کمال سے بھی محروم ہیں، کیونکہ ملائکہ اس حاکم اصول کے تابع ہیں: وَ مَا مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقَامٌ مَعْلُومٌ. سورہ = صافات/ آیت = 164 ۔ اس کے باوجود حشرِ اکبر میں عمومی موت فرشتوں کو بھی شامل کرے گی اور نہ صرف ملک الموت حضرت عزرائیل (علیہ السلام) بلکہ خود موت پر بھی موت وارد ہوگی؛ لیکن یہ عمومی موت ایک خاص معنی رکھتی ہے جس کا موجودہ بحث سے کوئی تعلق نہیں ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;البتہ طبیعی موت جو بظاہر انسانی زندگی میں ایک نقص شمار ہوتی ہے، درحقیقت ایک ایسے برتر کمال کا پیش خیمہ ہے جو انسان کے وسیع وجود کے سوا کسی دوسرے میں نہیں سما سکتا؛ پس [[ملائکہ|فرشتے]] اس انتقال کے ظاہری نقص سے بھی دور ہیں اور اس برتر کمال سے بھی محروم ہیں، کیونکہ ملائکہ اس حاکم اصول کے تابع ہیں: وَ مَا مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقَامٌ مَعْلُومٌ. سورہ = صافات/ آیت = 164 ۔ اس کے باوجود حشرِ اکبر میں عمومی موت فرشتوں کو بھی شامل کرے گی اور نہ صرف ملک الموت حضرت عزرائیل (علیہ السلام) بلکہ خود موت پر بھی موت وارد ہوگی؛ لیکن یہ عمومی موت ایک خاص معنی رکھتی ہے جس کا موجودہ بحث سے کوئی تعلق نہیں ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== متعلقہ مضامین ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;* [[حکمت]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;* [[سجدہ]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;* [[شیطان]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;* [[سورہ مومنون]]&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== حوالہ جات ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== حوالہ جات ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key urwiki:diff:1.41:old-29845:rev-29846:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29845&amp;oldid=prev</id>
		<title>Sajedi: /* انسان؛ حیِّ متألّہ */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29845&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-09-05T08:32:25Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;انسان؛ حیِّ متألّہ&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 12:02، 5 ستمبر 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l102&quot;&gt;سطر 102:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 102:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;قرآنِ کریم سے یہ بات مستنبط ہوتی ہے کہ خالقِ انسان نے آدمی کو فطرتاً حیِّ متألّہ پیدا فرمایا ہے، اور چونکہ یہ ملکوتی ساخت بہترین مادے اور خوبصورت ترین صورت پر مشتمل ہے، اس لیے نہ تو یہ بغیر کسی نعم البدل کے تبدیل ہوتی ہے کہ محو و نابود ہو جائے، اور نہ ہی متبادل کے ساتھ بدلتی ہے کہ اس میں تبدیلی و تبدل کی بات کی جائے:فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ. سورہ = روم/آیت = 30 ۔ اور چونکہ متبادل کے ساتھ تبدیلی یعنی فطرت کی تبدیلی کی صریحاً نفی کی گئی ہے، اس لیے بغیر متبادل کے تغیر یعنی فطرت کا مٹ جانا اور نابود ہونا بطریقِ اولیٰ منتفی ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;قرآنِ کریم سے یہ بات مستنبط ہوتی ہے کہ خالقِ انسان نے آدمی کو فطرتاً حیِّ متألّہ پیدا فرمایا ہے، اور چونکہ یہ ملکوتی ساخت بہترین مادے اور خوبصورت ترین صورت پر مشتمل ہے، اس لیے نہ تو یہ بغیر کسی نعم البدل کے تبدیل ہوتی ہے کہ محو و نابود ہو جائے، اور نہ ہی متبادل کے ساتھ بدلتی ہے کہ اس میں تبدیلی و تبدل کی بات کی جائے:فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ. سورہ = روم/آیت = 30 ۔ اور چونکہ متبادل کے ساتھ تبدیلی یعنی فطرت کی تبدیلی کی صریحاً نفی کی گئی ہے، اس لیے بغیر متبادل کے تغیر یعنی فطرت کا مٹ جانا اور نابود ہونا بطریقِ اولیٰ منتفی ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;البتہ چونکہ خدا میں تألّہ اور فنا ہونا انسان کے خمیر اور باطن میں ودیعت کیا گیا ہے، اس لیے اس کی حقیقت بھی ایک سے زیادہ چیز نہیں ہے۔ پس «حیات» اور «تألّہ» آپس میں اس طرح پیوستہ ہیں کہ حیاتِ انسانی کی حقیقت، تألّہ اور جمال و جلالِ الٰہی پر شیفتگی کے سوا کچھ نہیں؛ اور غیریت کا کوئی بھی غبار ([[توحید]]، [[نبوت]] اور [[معاد]] وغیرہ میں &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;کفر&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/del&gt;)، اس کی خدا جوئی کی غیرت کے منافی ہے؛ کیونکہ خالص عقیدہ اور ناب ایمان کسی قسم کے شرک اور کثرت طلبی کی تاب نہیں لاتا، اس طرح کہ غیرِ خدا کی معمولی سی جھلک اور اس کی طرف ذرہ برابر بھی میلان، توحیدی روح کی شادابی کے مرجھانے اور یکتا پرستی و یگانہ جوئی کے پرنشاط جذبے کے ماند پڑنے کا باعث بنتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;البتہ چونکہ خدا میں تألّہ اور فنا ہونا انسان کے خمیر اور باطن میں ودیعت کیا گیا ہے، اس لیے اس کی حقیقت بھی ایک سے زیادہ چیز نہیں ہے۔ پس «حیات» اور «تألّہ» آپس میں اس طرح پیوستہ ہیں کہ حیاتِ انسانی کی حقیقت، تألّہ اور جمال و جلالِ الٰہی پر شیفتگی کے سوا کچھ نہیں؛ اور غیریت کا کوئی بھی غبار ([[توحید]]، [[نبوت]] اور [[معاد]] وغیرہ میں کفر)، اس کی خدا جوئی کی غیرت کے منافی ہے؛ کیونکہ خالص عقیدہ اور ناب ایمان کسی قسم کے شرک اور کثرت طلبی کی تاب نہیں لاتا، اس طرح کہ غیرِ خدا کی معمولی سی جھلک اور اس کی طرف ذرہ برابر بھی میلان، توحیدی روح کی شادابی کے مرجھانے اور یکتا پرستی و یگانہ جوئی کے پرنشاط جذبے کے ماند پڑنے کا باعث بنتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ناقابلِ تغیر حی ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ناقابلِ تغیر حی ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29844&amp;oldid=prev</id>
		<title>Sajedi: /* انسان؛ حیِّ متألّہ */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29844&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-09-05T08:31:29Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;انسان؛ حیِّ متألّہ&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 12:01، 5 ستمبر 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l96&quot;&gt;سطر 96:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 96:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;قرآن کے نقطۂ نظر سے انسان کی تعریف کی جنس «حَی» ہے، جس کا حیوان سے فرق اس کی بقا اور عدمِ فنا میں ہے؛ یعنی انسان کی روح جو اس کے بنیادی پہلو کو تشکیل دیتی ہے، وہ فرشتوں کی مانند ایسی زندہ ہستی ہے جو کبھی نہیں مرتی اور کسی صورت بھی دائرۂ وجود سے باہر نہیں نکلتی؛ اگرچہ اس کا بدن جو اس کا فرعی پہلو ہے، فنا ہو جاتا ہے، اور اسی خصوصیت سے انسان [[فرشتے|ملائکہ]] سے ممتاز ہوتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;قرآن کے نقطۂ نظر سے انسان کی تعریف کی جنس «حَی» ہے، جس کا حیوان سے فرق اس کی بقا اور عدمِ فنا میں ہے؛ یعنی انسان کی روح جو اس کے بنیادی پہلو کو تشکیل دیتی ہے، وہ فرشتوں کی مانند ایسی زندہ ہستی ہے جو کبھی نہیں مرتی اور کسی صورت بھی دائرۂ وجود سے باہر نہیں نکلتی؛ اگرچہ اس کا بدن جو اس کا فرعی پہلو ہے، فنا ہو جاتا ہے، اور اسی خصوصیت سے انسان [[فرشتے|ملائکہ]] سے ممتاز ہوتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;پس جو چیز انسان کے لیے جنس کی مانند ہے وہ «حیوان» نہیں ہے کہ جو انسان کو دیگر چوپایوں اور جانوروں کے ساتھ مشترک کر دے، بلکہ روحِ انسانی کی جنس «حَی» ہے اور اسی جنس کے لحاظ سے آدمی [[&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ملائکہ|&lt;/del&gt;فرشتے]] کے ہم پلہ ہے، اور اس بنیاد پر نہ تو تن کی موت کے ساتھ اس کی جنس ختم ہوتی ہے اور نہ ہی وہ کبھی اپنی جنسیت بدلتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;پس جو چیز انسان کے لیے جنس کی مانند ہے وہ «حیوان» نہیں ہے کہ جو انسان کو دیگر چوپایوں اور جانوروں کے ساتھ مشترک کر دے، بلکہ روحِ انسانی کی جنس «حَی» ہے اور اسی جنس کے لحاظ سے آدمی [[فرشتے]] کے ہم پلہ ہے، اور اس بنیاد پر نہ تو تن کی موت کے ساتھ اس کی جنس ختم ہوتی ہے اور نہ ہی وہ کبھی اپنی جنسیت بدلتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;لیکن قرآنی ثقافت میں انسان کی فصلِ ممیز اس کے «تألّہ» یعنی خدا شناسی سے مسبوق خدا جوئی، اور جریانِ الوہیت میں اس کے محو ہو جانے سے حاصل ہوتی ہے۔ لہٰذا منطقی تعریف کے برعکس، دیگر جانداروں سے انسان کا امتیاز اس کی ظاہری گویائی میں خلاصہ نہیں ہوتا، کیونکہ وجودِ انسانی عقلِ نظری اور عقلِ عملی کے دو دائروں میں پھیلا ہوا ہے اور اس کے تمام میلانات اور رغبتیں خدا کی جانب ہیں؛ اور کوئی بھی چیز سوائے غیر محدود حقیقت، ہستیِ محض اور کمالِ مطلق یعنی ذاتِ اقدسِ ربوبیت جل وعلا کے، اس کے اضطراب کو دور نہیں کر سکتی؛ اور وہ جس کسی سے بھی امید کا رشتہ توڑ لے، اپنے خالق سے کبھی ناامید نہیں ہوتا۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;لیکن قرآنی ثقافت میں انسان کی فصلِ ممیز اس کے «تألّہ» یعنی خدا شناسی سے مسبوق خدا جوئی، اور جریانِ الوہیت میں اس کے محو ہو جانے سے حاصل ہوتی ہے۔ لہٰذا منطقی تعریف کے برعکس، دیگر جانداروں سے انسان کا امتیاز اس کی ظاہری گویائی میں خلاصہ نہیں ہوتا، کیونکہ وجودِ انسانی عقلِ نظری اور عقلِ عملی کے دو دائروں میں پھیلا ہوا ہے اور اس کے تمام میلانات اور رغبتیں خدا کی جانب ہیں؛ اور کوئی بھی چیز سوائے غیر محدود حقیقت، ہستیِ محض اور کمالِ مطلق یعنی ذاتِ اقدسِ ربوبیت جل وعلا کے، اس کے اضطراب کو دور نہیں کر سکتی؛ اور وہ جس کسی سے بھی امید کا رشتہ توڑ لے، اپنے خالق سے کبھی ناامید نہیں ہوتا۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;قرآنِ کریم سے یہ بات مستنبط ہوتی ہے کہ خالقِ انسان نے آدمی کو فطرتاً حیِّ متألّہ پیدا فرمایا ہے، اور چونکہ یہ ملکوتی ساخت بہترین مادے اور خوبصورت ترین صورت پر مشتمل ہے، اس لیے نہ تو یہ بغیر کسی نعم البدل کے تبدیل ہوتی ہے کہ محو و نابود ہو جائے، اور نہ ہی متبادل کے ساتھ بدلتی ہے کہ اس میں تبدیلی و تبدل کی بات کی جائے: &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{قرآنی متن |&lt;/del&gt;فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;|&lt;/del&gt;سورہ = روم &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;|&lt;/del&gt;آیت = 30 &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;}}&lt;/del&gt;۔ اور چونکہ متبادل کے ساتھ تبدیلی یعنی فطرت کی تبدیلی کی صریحاً نفی کی گئی ہے، اس لیے بغیر متبادل کے تغیر یعنی فطرت کا مٹ جانا اور نابود ہونا بطریقِ اولیٰ منتفی ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;قرآنِ کریم سے یہ بات مستنبط ہوتی ہے کہ خالقِ انسان نے آدمی کو فطرتاً حیِّ متألّہ پیدا فرمایا ہے، اور چونکہ یہ ملکوتی ساخت بہترین مادے اور خوبصورت ترین صورت پر مشتمل ہے، اس لیے نہ تو یہ بغیر کسی نعم البدل کے تبدیل ہوتی ہے کہ محو و نابود ہو جائے، اور نہ ہی متبادل کے ساتھ بدلتی ہے کہ اس میں تبدیلی و تبدل کی بات کی جائے:فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیهَا لَا تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;. &lt;/ins&gt;سورہ = روم&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;/&lt;/ins&gt;آیت = 30 ۔ اور چونکہ متبادل کے ساتھ تبدیلی یعنی فطرت کی تبدیلی کی صریحاً نفی کی گئی ہے، اس لیے بغیر متبادل کے تغیر یعنی فطرت کا مٹ جانا اور نابود ہونا بطریقِ اولیٰ منتفی ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;البتہ چونکہ خدا میں تألّہ اور فنا ہونا انسان کے خمیر اور باطن میں ودیعت کیا گیا ہے، اس لیے اس کی حقیقت بھی ایک سے زیادہ چیز نہیں ہے۔ پس «حیات» اور «تألّہ» آپس میں اس طرح پیوستہ ہیں کہ حیاتِ انسانی کی حقیقت، تألّہ اور جمال و جلالِ الٰہی پر شیفتگی کے سوا کچھ نہیں؛ اور غیریت کا کوئی بھی غبار ([[توحید]]، [[نبوت]] اور [[معاد]] وغیرہ میں [[کفر]])، اس کی خدا جوئی کی غیرت کے منافی ہے؛ کیونکہ خالص عقیدہ اور ناب ایمان کسی قسم کے شرک اور کثرت طلبی کی تاب نہیں لاتا، اس طرح کہ غیرِ خدا کی معمولی سی جھلک اور اس کی طرف ذرہ برابر بھی میلان، توحیدی روح کی شادابی کے مرجھانے اور یکتا پرستی و یگانہ جوئی کے پرنشاط جذبے کے ماند پڑنے کا باعث بنتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;البتہ چونکہ خدا میں تألّہ اور فنا ہونا انسان کے خمیر اور باطن میں ودیعت کیا گیا ہے، اس لیے اس کی حقیقت بھی ایک سے زیادہ چیز نہیں ہے۔ پس «حیات» اور «تألّہ» آپس میں اس طرح پیوستہ ہیں کہ حیاتِ انسانی کی حقیقت، تألّہ اور جمال و جلالِ الٰہی پر شیفتگی کے سوا کچھ نہیں؛ اور غیریت کا کوئی بھی غبار ([[توحید]]، [[نبوت]] اور [[معاد]] وغیرہ میں [[کفر]])، اس کی خدا جوئی کی غیرت کے منافی ہے؛ کیونکہ خالص عقیدہ اور ناب ایمان کسی قسم کے شرک اور کثرت طلبی کی تاب نہیں لاتا، اس طرح کہ غیرِ خدا کی معمولی سی جھلک اور اس کی طرف ذرہ برابر بھی میلان، توحیدی روح کی شادابی کے مرجھانے اور یکتا پرستی و یگانہ جوئی کے پرنشاط جذبے کے ماند پڑنے کا باعث بنتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29843&amp;oldid=prev</id>
		<title>Sajedi: /* حکماء اور تعریفِ انسان */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29843&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-09-05T08:30:41Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;حکماء اور تعریفِ انسان&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 12:00، 5 ستمبر 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l39&quot;&gt;سطر 39:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 39:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;نفسِ انسانی کے بارے میں درج ذیل احتمالات پائے جاتے ہیں:&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;نفسِ انسانی کے بارے میں درج ذیل احتمالات پائے جاتے ہیں:&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# نفسِ انسانی ایک حقیقتِ قدیم ہے اور بدن سے پہلے موجود تھی۔ اس احتمال کو افلاطون اور اس کے پیروکاروں نے قبول کیا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# نفسِ انسانی ایک حقیقتِ قدیم ہے اور بدن سے پہلے موجود تھی۔ اس احتمال کو افلاطون اور اس کے پیروکاروں نے قبول کیا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# نفسِ انسانی مجرد ہونے کے باوجود بدن کے ساتھ ہی وجود میں آیا ہے اور اسی سے تعلق پکڑتا ہے۔ اس نظریے کو ارسطو اور اس کے پیروکاروں نے تسلیم کیا ہے اور مشائی فلاسفہ کی ایک بڑی تعداد جیسے &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;ابوعلی سینا&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;اس کی پیروی کرتے ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# نفسِ انسانی مجرد ہونے کے باوجود بدن کے ساتھ ہی وجود میں آیا ہے اور اسی سے تعلق پکڑتا ہے۔ اس نظریے کو ارسطو اور اس کے پیروکاروں نے تسلیم کیا ہے اور مشائی فلاسفہ کی ایک بڑی تعداد جیسے ابوعلی سینا اس کی پیروی کرتے ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# تیسرا نظریہ ملا صدرا کا ہے جس نے فلسفے میں ایک گہرا انقلاب برپا کیا اور اشراقی و مشائی دونوں مکاتبِ فکر سے بلند ہو کر ایک نئی بنیاد رکھی۔ اس نظریے کی رو سے، انسان وجود کے اعتبار سے جسمانی ہے اور بقا کے مرتبے میں تجردِ روحانی تک پہنچتا ہے، یعنی اصطلاح کے مطابق «جسمانیۃ الحدوث اور روحانیۃ البقاء» حقیقت ہے۔ مراد یہ کہ انسان اپنی خلقت کے آغاز میں ایک صورتِ جسمانی رکھتا ہے، اور جب حرکتِ جوہری کی بنیاد پر اس میں تحول پیدا ہوتا ہے اور وہ نباتی مرتبے تک پہنچتا ہے تو نفسِ حیوانی کے ظہور کے مقدمات فراہم ہوتے ہیں۔ پھر احساس کے پیدا ہونے کے ساتھ وہ حیاتِ حیوانی کی قلمرو میں داخل ہو جاتا ہے اور اس کی نفسانیت مزید کمال حاصل کرتی ہے، اور حرکتِ جوہری کے اسی تسلسل میں وہ حیاتِ حیوانی کو بھی ایک زینے کی طرح زیرِ پا رکھ کر تجردِ انسانی کے حریم تک واصل ہو جاتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# تیسرا نظریہ ملا صدرا کا ہے جس نے فلسفے میں ایک گہرا انقلاب برپا کیا اور اشراقی و مشائی دونوں مکاتبِ فکر سے بلند ہو کر ایک نئی بنیاد رکھی۔ اس نظریے کی رو سے، انسان وجود کے اعتبار سے جسمانی ہے اور بقا کے مرتبے میں تجردِ روحانی تک پہنچتا ہے، یعنی اصطلاح کے مطابق «جسمانیۃ الحدوث اور روحانیۃ البقاء» حقیقت ہے۔ مراد یہ کہ انسان اپنی خلقت کے آغاز میں ایک صورتِ جسمانی رکھتا ہے، اور جب حرکتِ جوہری کی بنیاد پر اس میں تحول پیدا ہوتا ہے اور وہ نباتی مرتبے تک پہنچتا ہے تو نفسِ حیوانی کے ظہور کے مقدمات فراہم ہوتے ہیں۔ پھر احساس کے پیدا ہونے کے ساتھ وہ حیاتِ حیوانی کی قلمرو میں داخل ہو جاتا ہے اور اس کی نفسانیت مزید کمال حاصل کرتی ہے، اور حرکتِ جوہری کے اسی تسلسل میں وہ حیاتِ حیوانی کو بھی ایک زینے کی طرح زیرِ پا رکھ کر تجردِ انسانی کے حریم تک واصل ہو جاتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key urwiki:diff:1.41:old-29842:rev-29843:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29842&amp;oldid=prev</id>
		<title>Sajedi: /* حکماء اور تعریفِ انسان */</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29842&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-09-05T08:30:06Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;span class=&quot;autocomment&quot;&gt;حکماء اور تعریفِ انسان&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 12:00، 5 ستمبر 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l35&quot;&gt;سطر 35:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 35:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== حکماء اور تعریفِ انسان ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== حکماء اور تعریفِ انسان ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;انسان کے مقام و مرتبے کی مکمل تبیین اور دقیق تعین، موجودہ بحث کو تفسیری سانچے سے نکال کر علم النفس اور حکمت کے عمیق مباحث کی طرف لے جاتا ہے؛ لہٰذا تفصیلی بحث کو &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;حکمت متعالیہ&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;پر محول کرتے ہوئے یہاں صرف اشارے اور اجمال پر اکتفا کیا جاتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;انسان کے مقام و مرتبے کی مکمل تبیین اور دقیق تعین، موجودہ بحث کو تفسیری سانچے سے نکال کر علم النفس اور حکمت کے عمیق مباحث کی طرف لے جاتا ہے؛ لہٰذا تفصیلی بحث کو حکمت متعالیہ پر محول کرتے ہوئے یہاں صرف اشارے اور اجمال پر اکتفا کیا جاتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;نفسِ انسانی کے بارے میں درج ذیل احتمالات پائے جاتے ہیں:&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;نفسِ انسانی کے بارے میں درج ذیل احتمالات پائے جاتے ہیں:&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# نفسِ انسانی ایک حقیقتِ قدیم ہے اور بدن سے پہلے موجود تھی۔ اس احتمال کو افلاطون اور اس کے پیروکاروں نے قبول کیا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# نفسِ انسانی ایک حقیقتِ قدیم ہے اور بدن سے پہلے موجود تھی۔ اس احتمال کو افلاطون اور اس کے پیروکاروں نے قبول کیا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# نفسِ انسانی مجرد ہونے کے باوجود بدن کے ساتھ ہی وجود میں آیا ہے اور اسی سے تعلق پکڑتا ہے۔ اس نظریے کو &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;ارسطو&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;اور اس کے پیروکاروں نے تسلیم کیا ہے اور مشائی فلاسفہ کی ایک بڑی تعداد جیسے [[ابوعلی سینا]] اس کی پیروی کرتے ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# نفسِ انسانی مجرد ہونے کے باوجود بدن کے ساتھ ہی وجود میں آیا ہے اور اسی سے تعلق پکڑتا ہے۔ اس نظریے کو ارسطو اور اس کے پیروکاروں نے تسلیم کیا ہے اور مشائی فلاسفہ کی ایک بڑی تعداد جیسے [[ابوعلی سینا]] اس کی پیروی کرتے ہیں۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# تیسرا نظریہ &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;ملا صدرا&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;|ملا صدرائے شیرازی]] &lt;/del&gt;کا ہے جس نے فلسفے میں ایک گہرا انقلاب برپا کیا اور اشراقی و مشائی دونوں مکاتبِ فکر سے بلند ہو کر ایک نئی بنیاد رکھی۔ اس نظریے کی رو سے، انسان وجود کے اعتبار سے جسمانی ہے اور بقا کے مرتبے میں تجردِ روحانی تک پہنچتا ہے، یعنی اصطلاح کے مطابق «جسمانیۃ الحدوث اور روحانیۃ البقاء» حقیقت ہے۔ مراد یہ کہ انسان اپنی خلقت کے آغاز میں ایک صورتِ جسمانی رکھتا ہے، اور جب حرکتِ جوہری کی بنیاد پر اس میں تحول پیدا ہوتا ہے اور وہ نباتی مرتبے تک پہنچتا ہے تو نفسِ حیوانی کے ظہور کے مقدمات فراہم ہوتے ہیں۔ پھر احساس کے پیدا ہونے کے ساتھ وہ حیاتِ حیوانی کی قلمرو میں داخل ہو جاتا ہے اور اس کی نفسانیت مزید کمال حاصل کرتی ہے، اور حرکتِ جوہری کے اسی تسلسل میں وہ حیاتِ حیوانی کو بھی ایک زینے کی طرح زیرِ پا رکھ کر تجردِ انسانی کے حریم تک واصل ہو جاتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;# تیسرا نظریہ ملا صدرا کا ہے جس نے فلسفے میں ایک گہرا انقلاب برپا کیا اور اشراقی و مشائی دونوں مکاتبِ فکر سے بلند ہو کر ایک نئی بنیاد رکھی۔ اس نظریے کی رو سے، انسان وجود کے اعتبار سے جسمانی ہے اور بقا کے مرتبے میں تجردِ روحانی تک پہنچتا ہے، یعنی اصطلاح کے مطابق «جسمانیۃ الحدوث اور روحانیۃ البقاء» حقیقت ہے۔ مراد یہ کہ انسان اپنی خلقت کے آغاز میں ایک صورتِ جسمانی رکھتا ہے، اور جب حرکتِ جوہری کی بنیاد پر اس میں تحول پیدا ہوتا ہے اور وہ نباتی مرتبے تک پہنچتا ہے تو نفسِ حیوانی کے ظہور کے مقدمات فراہم ہوتے ہیں۔ پھر احساس کے پیدا ہونے کے ساتھ وہ حیاتِ حیوانی کی قلمرو میں داخل ہو جاتا ہے اور اس کی نفسانیت مزید کمال حاصل کرتی ہے، اور حرکتِ جوہری کے اسی تسلسل میں وہ حیاتِ حیوانی کو بھی ایک زینے کی طرح زیرِ پا رکھ کر تجردِ انسانی کے حریم تک واصل ہو جاتا ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== دلائلِ نقلی کے ساتھ نظریہ ملا صدرا کا موازنہ ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;=== دلائلِ نقلی کے ساتھ نظریہ ملا صدرا کا موازنہ ===&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;لہٰذا، انسانی تشخص کا آغاز مادی و جسمانی حدوث سے ہوتا ہے اور اس کا اختتام مجرد روحانی بقا پر ہوتا ہے۔ اگرچہ اس موضوع پر پہلے تفصیلی گفتگو ہو چکی ہے، لیکن یہاں ہمیں اس تیسرے نظریے کو ادلۂ نقلی کے ظواہر کے ساتھ پرکھنا ہوگا تاکہ معلوم ہو سکے کہ آیا یہ نقلی دلائل سے مطابقت رکھتا ہے یا نہیں؟&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;لہٰذا، انسانی تشخص کا آغاز مادی و جسمانی حدوث سے ہوتا ہے اور اس کا اختتام مجرد روحانی بقا پر ہوتا ہے۔ اگرچہ اس موضوع پر پہلے تفصیلی گفتگو ہو چکی ہے، لیکن یہاں ہمیں اس تیسرے نظریے کو ادلۂ نقلی کے ظواہر کے ساتھ پرکھنا ہوگا تاکہ معلوم ہو سکے کہ آیا یہ نقلی دلائل سے مطابقت رکھتا ہے یا نہیں؟&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;مرحوم &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[ملا صدرا|&lt;/del&gt;صدر المتألہین&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;اس مسئلے کو دشوار ترین فلسفیانہ مباحث میں شمار کرتے ہیں۔ انہوں نے اس باب میں ادلۂ نقلی کو دو حصوں میں تقسیم کیا ہے: پہلے حصے کا ظاہر یہ بتاتا ہے کہ انسان کی انسانیت اور اس کی حقیقت اسی عالمِ طبیعت کے مرتبے میں تشکیل پاتی ہے۔ مثال کے طور پر &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/del&gt;سورہ مؤمنون&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/del&gt;میں نطفۂ انسانی کے مختلف ارتقائی مراحل—علقہ، مضغہ، عظام وغیرہ—کا ذکر کرنے کے بعد ارشاد ہوتا ہے: ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ. سورہ = مؤمنون/آیت = 14 ؛ یعنی جو کچھ اس کے پاس پہلے سے تھا، ہم نے اسے بخش دیا اور اسے انسان بنا دیا۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;مرحوم صدر المتألہین اس مسئلے کو دشوار ترین فلسفیانہ مباحث میں شمار کرتے ہیں۔ انہوں نے اس باب میں ادلۂ نقلی کو دو حصوں میں تقسیم کیا ہے: پہلے حصے کا ظاہر یہ بتاتا ہے کہ انسان کی انسانیت اور اس کی حقیقت اسی عالمِ طبیعت کے مرتبے میں تشکیل پاتی ہے۔ مثال کے طور پر سورہ مؤمنون میں نطفۂ انسانی کے مختلف ارتقائی مراحل—علقہ، مضغہ، عظام وغیرہ—کا ذکر کرنے کے بعد ارشاد ہوتا ہے: ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ. سورہ = مؤمنون/آیت = 14 ؛ یعنی جو کچھ اس کے پاس پہلے سے تھا، ہم نے اسے بخش دیا اور اسے انسان بنا دیا۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;پس درحقیقت یہاں کسی ایسے دوسرے وجود کی بات نہیں ہو رہی جسے ہم مجرد اور پہلے مادی وجود سے متعلق قرار دیں، بلکہ آیت سے ظاہر ہوتا ہے کہ خدا نے اسی بدن کو ایک دوسرے مرتبے یعنی حیاتِ روحانی اور مجرد تک پہنچایا ہے؛ یعنی وہ حقیقت جو حدوث کے مرحلے میں مادی تھی اور مادیت—جو وجود کا سب سے کمزور ترین مرتبہ ہے—سے کمزور، پھر کمزور سے قوی اور قوی سے ممکنہ درجات کے قوی ترین مرتبے یعنی تجردِ انسانی میں تبدیل ہوئی اور اس طویل سفر کو طے کیا۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;پس درحقیقت یہاں کسی ایسے دوسرے وجود کی بات نہیں ہو رہی جسے ہم مجرد اور پہلے مادی وجود سے متعلق قرار دیں، بلکہ آیت سے ظاہر ہوتا ہے کہ خدا نے اسی بدن کو ایک دوسرے مرتبے یعنی حیاتِ روحانی اور مجرد تک پہنچایا ہے؛ یعنی وہ حقیقت جو حدوث کے مرحلے میں مادی تھی اور مادیت—جو وجود کا سب سے کمزور ترین مرتبہ ہے—سے کمزور، پھر کمزور سے قوی اور قوی سے ممکنہ درجات کے قوی ترین مرتبے یعنی تجردِ انسانی میں تبدیل ہوئی اور اس طویل سفر کو طے کیا۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29841&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 08:27، 5 ستمبر 2026ء Sajedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29841&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-09-05T08:27:25Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;amp;diff=29841&amp;amp;oldid=29840&quot;&gt;تبدیلیاں دکھائیں&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29840&amp;oldid=prev</id>
		<title>Sajedi: « بائیں &#039;&#039;&#039;انسان&#039;&#039;&#039; لغت میں لفظ «اِنس» سے ماخوذ ہے، اور اِنس کے معنی الفت اور محبت کے ہیں۔ اس موجود پر انسان کا اطلاق اس لیے ہوتا ہے کہ وہ ہر اس چیز سے الفت و انس رکھتا ہے جو اس سے جڑی ہوئی اور اس کے ساتھ ہوتی ہے۔ لفظِ انسان کا اطل...» مواد پر مشتمل نیا صفحہ بنایا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;diff=29840&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-09-05T08:08:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;« &lt;a href=&quot;/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86.jpg&quot; title=&quot;فائل:انسان.jpg&quot;&gt;تصغیر|بائیں&lt;/a&gt; &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;انسان&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; لغت میں لفظ «اِنس» سے ماخوذ ہے، اور اِنس کے معنی الفت اور محبت کے ہیں۔ اس موجود پر انسان کا اطلاق اس لیے ہوتا ہے کہ وہ ہر اس چیز سے الفت و انس رکھتا ہے جو اس سے جڑی ہوئی اور اس کے ساتھ ہوتی ہے۔ لفظِ انسان کا اطل...» مواد پر مشتمل نیا صفحہ بنایا&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86&amp;amp;diff=29840&quot;&gt;تبدیلیاں دکھائیں&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
</feed>