<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="ur">
	<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81</id>
	<title>ابن بطوطہ - تاریخچہ ترمیم</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;action=history"/>
	<updated>2026-06-10T01:44:35Z</updated>
	<subtitle>ویکی پر اِس صفحہ کا تاریخچۂ نظرثانی</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.1</generator>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26184&amp;oldid=prev</id>
		<title>Saeedi: Saeedi نے صفحہ مسودہ:ابن بطوطہ کو ابن بطوطہ کی جانب منتقل کیا</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26184&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-15T22:23:34Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Saeedi نے صفحہ &lt;a href=&quot;/wiki/%D9%85%D8%B3%D9%88%D8%AF%DB%81:%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&quot; class=&quot;mw-redirect&quot; title=&quot;مسودہ:ابن بطوطہ&quot;&gt;مسودہ:ابن بطوطہ&lt;/a&gt; کو &lt;a href=&quot;/wiki/%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&quot; title=&quot;ابن بطوطہ&quot;&gt;ابن بطوطہ&lt;/a&gt; کی جانب منتقل کیا&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 01:53، 16 مئی 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-notice&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;&lt;div class=&quot;mw-diff-empty&quot;&gt;(کوئی فرق نہیں)&lt;/div&gt;
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26160&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 10:51، 14 مئی 2026ء Saeedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26160&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-14T10:51:30Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 14:21، 14 مئی 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l19&quot;&gt;سطر 19:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 19:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ابن بطوطہ محمد بن عبداللہ بن محمد بن ابراہیم لواتی طنجاوی&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;، ابوعبداللہ، ایک ایسے سیاح ہیں جو ۷۲۵ھ میں مکہ کی طرف روانہ ہوئے اور [[مصر]]، [[شام]]، حجاز، [[عراق]]، [[ایران]]، [[یمن]]، بحرین، ترکستان، بین النہرین اور [[ہندوستان]] و چین، جاوا اور مشرقی افریقہ کے کچھ حصوں کا سفر کیا اور آخر کار مغرب میں بنو مرین کے بادشاہ شاہ ابی عنان کے پاس واپس آئے۔ ان کا سفر ۲۷ سال تک جاری رہا۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ابن بطوطہ محمد بن عبداللہ بن محمد بن ابراہیم لواتی طنجاوی&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;، ابوعبداللہ، ایک ایسے سیاح ہیں جو ۷۲۵ھ میں مکہ کی طرف روانہ ہوئے اور [[مصر]]، [[شام]]، حجاز، [[عراق]]، [[ایران]]، [[یمن]]، بحرین، ترکستان، بین النہرین اور [[ہندوستان]] و چین، جاوا اور مشرقی افریقہ کے کچھ حصوں کا سفر کیا اور آخر کار مغرب میں بنو مرین کے بادشاہ شاہ ابی عنان کے پاس واپس آئے۔ ان کا سفر ۲۷ سال تک جاری رہا۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;یہ مشہور آمازیغ سیاح ایران کا ۵ یا ۶ بار سفر کر چکے ہیں اور اپنے تمام مشرقی سفر کے دوران غیر عربوں سے بات چیت کے لیے فارسی زبان کا استعمال کرتے تھے۔ انہوں نے خلیج فارس (موجودہ [[خلیج فارس]]) کے دونوں کناروں اور فارس کے شہروں بشمول شیراز، خوزیہ (خوزستان)، تستر (شوشتر)، تبریز اور خراسان کا سفر کیا ہے۔ ابن بطوطہ کی سفرنامہ قرون وسطیٰ کی جغرافیائی کتب میں سے ایک قیمتی کتاب ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;یہ مشہور آمازیغ سیاح ایران کا ۵ یا ۶ بار سفر کر چکے ہیں اور اپنے تمام مشرقی سفر کے دوران غیر عربوں سے بات چیت کے لیے فارسی زبان کا استعمال کرتے تھے۔ انہوں نے خلیج فارس (موجودہ [[خلیج فارس]]) کے دونوں کناروں اور فارس کے شہروں بشمول شیراز، خوزیہ (خوزستان)، تستر (شوشتر)، تبریز اور خراسان کا سفر کیا ہے۔ ابن بطوطہ کی سفرنامہ قرون وسطیٰ کی جغرافیائی کتب میں سے ایک قیمتی کتاب ہے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ابن بطوطہ کون ہیں ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ابن بطوطہ کون ہیں ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;شمس الدین ابوعبداللہ محمد بن عبداللہ بن محمد لواتی طنجاوی معروف بہ ابن بطوطہ ۷۰۳ھ میں طنجہ جو کہ مغرب میں واقع ہے، پیدا ہوئے اور ۷۷۰ یا ۷۷۹ھ میں انتقال کر گئے۔ انہیں بربر قبیلہ لواتہ سے مانا جاتا ہے۔ &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ان کا خاندان مالکی مذهب علماء کا تھا اور مراکش میں قضاوت کے عہدے پر فائز تھا&amp;lt;ref&amp;gt; الدرر الکامنہ، ج ۳، ص ۴۸۰-۴۸۱؛ تاریخ نوشتہ‌های جغرافیایی، ص ۳۳۱؛ تحفۃ النظار، ج ۱، مقدمہ، ص ۸۰۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔ وہ بھی کم عمری میں ہی سفر کے آغاز میں حج قافلے کے قاضی کے طور پر تونس منتخب ہوئے اور سفر کے دوران علماء سے ملاقات کی اور بعض سے روایت کی اجازت لی اور بعد میں [[ہندوستان|ہندوستان]] میں منصب قضا تک پہنچے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;شمس الدین ابوعبداللہ محمد بن عبداللہ بن محمد لواتی طنجاوی معروف بہ ابن بطوطہ ۷۰۳ھ میں طنجہ جو کہ مغرب میں واقع ہے، پیدا ہوئے اور ۷۷۰ یا ۷۷۹ھ میں انتقال کر گئے۔ انہیں بربر قبیلہ لواتہ سے مانا جاتا ہے۔  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;یہی ان کی علوم دینی سے دلچسپی اور لگاؤ کی دلیل ہے&amp;lt;ref&amp;gt;۔ Ibn Battuta، P2-3&amp;lt;/ref&amp;gt;۔ محققین نے اس سفرنامہ کی بنیاد پر ابن بطوطہ کی شخصیت اور حالات کی تصویر کشی کرنے کی کوشش کی ہے۔ انہوں نے ایک طرف ابن بطوطہ کی زاہدوں اور صوفیوں سے دلچسپی اور دنیا سے کنارہ کشی کے اندرونی رجحان اور دوسری طرف دنیا سے ان کی وابستگی اور اسے چھوڑنے سے قاصر ہونے کے اقرار کی نشاندہی کی ہے اور ان کی سچائی اور ریاکاری اور ظاہرداری سے پرہیز کی تعریف کی ہے&amp;lt;ref&amp;gt;سفرنامہ ابن بطوطہ، ص ۳۲-۳۳؛ مجلہ نامہ انجمن، ش ۲۱، ص ۷، چند نمونے از دادہ‌های جامعه‌شناختی و روان‌شناختی&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ان کا خاندان مالکی مذہب علماء کا تھا اور مراکش میں قضاوت کے عہدے پر فائز تھا&amp;lt;ref&amp;gt; الدرر الکامنہ، ج ۳، ص ۴۸۰-۴۸۱؛ تاریخ نوشتہ‌های جغرافیایی، ص ۳۳۱؛ تحفۃ النظار، ج ۱، مقدمہ، ص ۸۰۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔ وہ بھی کم عمری میں ہی سفر کے آغاز میں حج قافلے کے قاضی کے طور پر تونس منتخب ہوئے اور سفر کے دوران علماء سے ملاقات کی اور بعض سے روایت کی اجازت لی اور بعد میں [[ہندوستان|ہندوستان]] میں منصب قضا تک پہنچے۔&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;یہی ان کی علوم دینی سے دلچسپی اور لگاؤ کی دلیل ہے&amp;lt;ref&amp;gt;۔ Ibn Battuta، P2-3&amp;lt;/ref&amp;gt;۔ محققین نے اس سفرنامہ کی بنیاد پر ابن بطوطہ کی شخصیت اور حالات کی تصویر کشی کرنے کی کوشش کی ہے۔  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;انہوں نے ایک طرف ابن بطوطہ کی زاہدوں اور صوفیوں سے دلچسپی اور دنیا سے کنارہ کشی کے اندرونی رجحان اور دوسری طرف دنیا سے ان کی وابستگی اور اسے چھوڑنے سے قاصر ہونے کے اقرار کی نشاندہی کی ہے اور ان کی سچائی اور ریاکاری اور ظاہرداری سے پرہیز کی تعریف کی ہے&amp;lt;ref&amp;gt;سفرنامہ ابن بطوطہ، ص ۳۲-۳۳؛ مجلہ نامہ انجمن، ش ۲۱، ص ۷، چند نمونے از دادہ‌های جامعه‌شناختی و روان‌شناختی&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;بعض لوگ ان کا موازنہ تاریخ اور اسلامی دور کی تاریخ نگاری میں ہیروڈوٹس سے کرتے ہیں۔ ہیروڈوٹس بھی ایشیائے کوچک میں ہالیکارناسوس (Halikarnassos) کو چھوڑنے کے بعد، جو اس وقت یونانی حکومت اور اس کی مقرر کردہ آمریت کے زیر اثر تھا، دنیا کے دور دراز علاقوں بشمول بین النہرین میں بابل اور افریقہ میں [[مصر]] گیا اور وسیع معلومات جمع کیں اور ۳۶۵ ق م میں اپنی تفصیلی تواریخ ایسی کامیابیوں کے ساتھ تحریر کیں&amp;lt;ref&amp;gt;خدادادیان، اردشیر: ہخامنشیان (۱۳۷۸) مبحث ہیروڈوٹس اور اس کی تاریخ نگاری۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;بعض لوگ ان کا موازنہ تاریخ اور اسلامی دور کی تاریخ نگاری میں ہیروڈوٹس سے کرتے ہیں۔ ہیروڈوٹس بھی ایشیائے کوچک میں ہالیکارناسوس (Halikarnassos) کو چھوڑنے کے بعد، جو اس وقت یونانی حکومت اور اس کی مقرر کردہ آمریت کے زیر اثر تھا، دنیا کے دور دراز علاقوں بشمول بین النہرین میں بابل اور افریقہ میں [[مصر]] گیا اور وسیع معلومات جمع کیں اور ۳۶۵ ق م میں اپنی تفصیلی تواریخ ایسی کامیابیوں کے ساتھ تحریر کیں&amp;lt;ref&amp;gt;خدادادیان، اردشیر: ہخامنشیان (۱۳۷۸) مبحث ہیروڈوٹس اور اس کی تاریخ نگاری۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ابن بطوطہ کے سفر ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ابن بطوطہ کے سفر ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;بائیس سال کی عمر میں مکہ کا سفر اور فرضِ حج کی ادائیگی کا شوق ان کی زندگی کو بدل کر رکھ دیا۔ چنانچہ 725 ہجری میں انہوں نے غربت اور اہل و عیال سے دوری کو گلے لگایا اور صرف خانہ کعبہ کی زیارت اور رسول اکرم ﷺ کے روضہ اقدس کی حاضری کے جذبے کے تحت اپنے وطن کو چھوڑ دیا&amp;lt;ref&amp;gt; رحلہ ابن بطوطہ، (بیروت: دارصادر، 1986) صفحہ 14&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;بائیس سال کی عمر میں مکہ کا سفر اور فرضِ حج کی ادائیگی کا شوق ان کی زندگی کو بدل کر رکھ دیا۔ چنانچہ 725 ہجری میں انہوں نے غربت اور اہل و عیال سے دوری کو گلے لگایا اور صرف خانہ کعبہ کی زیارت اور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|&lt;/ins&gt;رسول اکرم ﷺ&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;کے روضہ اقدس کی حاضری کے جذبے کے تحت اپنے وطن کو چھوڑ دیا&amp;lt;ref&amp;gt; رحلہ ابن بطوطہ، (بیروت: دارصادر، 1986) صفحہ 14&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ابتدا میں ان کا ارادہ صرف زیارت کا تھا اور پھر وطن واپس لوٹنے کا، لیکن اس سفر نے ان کے ارادوں کو بدل دیا اور وہ مکہ سے عراق روانہ ہو گئے۔ [[نجف]]، واسط اور بصرہ کا دورہ کیا اور وہاں سے آبادان پہنچے۔ اس کے بعد انہوں نے مسلسل [[ایران]] کا سفر کیا یہاں تک کہ شیراز پہنچے، کچھ عرصہ وہیں قیام کیا اور سعدی کی قبر کی زیارت کے لیے گئے۔&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[ایران]] سے [[عراق]] واپس آئے اور وہاں سے دوبارہ [[حج]] کا ارادہ کیا اور 728 ہجری میں مکہ پہنچے۔ 730 ہجری تک اس شہر مقدس میں مقیم رہے، تین سال مسلسل حج ادا کیا اور پھر [[یمن]] کا رخ کیا۔ &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وہاں سے مقديشو (مگادیشو، صومالیہ) گئے، پھر عمان پہنچے اور [[آبنائے ہرمز|جزیرہ ہرمز]] کے راستے دوبارہ ایران داخل ہوئے۔ بحرین کے ذریعے قطیف، احساء (جسے پہلے ہجر کہا جاتا تھا) اور یمامہ گئے اور پھر دوبارہ خانہ کعبہ کا رخ کیا اور 732 ہجری میں مکہ مکرمہ پہنچ کر حج ادا کیا۔&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[حج]] کی تقریبات کے بعد انہوں نے وطن واپسی کا ارادہ کیا، لیکن اتفاق سے ایشیائے کوچک ([[ترکی]]) نکل گئے۔ انطاکیہ دیکھا، قونیہ گئے اور مولانا روم کے مزار پر حاضری دی۔ پھر ایشیائے کوچک کو پیچھے چھوڑتے ہوئے روس کے جنوب تک پہنچے، پھر قسطنطنیہ گئے۔ وہاں سے ایران کے راستے غزنی اور کابل پہنچے، وادی سندھ میں داخل ہوئے اور برصغیر پاک و ہند میں قدم رکھا۔ &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وہاں سلطان محمد شاہ کے دربار سے وابستہ ہو گئے، ان کے وفد کے ہمراہ [[چین]] گئے، وہاں کچھ عرصہ قیام کیا اور قضا کے عہدے پر فائز رہے۔&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;چین سے واپسی پر تیسری بار [[ایران]] آئے اور لار، فسا، شیراز، اصفهان اور شوشتر کے شہروں کا دورہ کیا۔ پھر [[نجف]]، کوفہ اور حلہ گئے۔ حلہ سے بغداد، پھر [[شام]] اور [[مصر]] روانہ ہوئے، دوبارہ مکہ کا رخ کیا، عیذاب پہنچے اور سمندری راستے سے جدہ آئے۔ &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ابتدا میں ان کا ارادہ صرف زیارت کا تھا اور پھر وطن واپس لوٹنے کا، لیکن اس سفر نے ان کے ارادوں &lt;/del&gt;کو &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;بدل دیا اور وہ &lt;/del&gt;مکہ &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;سے عراق روانہ ہو گئے۔ نجف، واسط &lt;/del&gt;اور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;بصرہ کا دورہ کیا اور وہاں سے آبادان پہنچے۔ اس کے بعد انہوں نے مسلسل &lt;/del&gt;[[&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ایران&lt;/del&gt;]] کا سفر کیا &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;یہاں تک کہ شیراز پہنچے، کچھ عرصہ وہیں قیام کیا &lt;/del&gt;اور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;سعدی کی قبر کی زیارت &lt;/del&gt;کے &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;لیے گئے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;22 شعبان 749 ہجری &lt;/ins&gt;کو &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شہر مقدس &lt;/ins&gt;مکہ &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;میں داخل ہوئے۔ حج کی ادائیگی &lt;/ins&gt;اور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;روضہ &lt;/ins&gt;[[&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|رسول (حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم)&lt;/ins&gt;]] &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;کی زیارت کے بعد وطن واپسی &lt;/ins&gt;کا سفر &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شروع &lt;/ins&gt;کیا اور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;750 ہجری میں فاس، جو مراکش کا دارالحکومت ہے، پہنچے اور مرینی سلسلے کے بادشاہ ابو عنان &lt;/ins&gt;کے &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;دربار میں حاضر ہوئے۔&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[ایران]] سے [[عراق]] واپس آئے &lt;/del&gt;اور وہاں سے &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;دوبارہ حج &lt;/del&gt;کا &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ارادہ &lt;/del&gt;کیا اور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;728 ہجری میں مکہ پہنچے۔ 730 ہجری تک &lt;/del&gt;اس &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;شہر مقدس &lt;/del&gt;میں &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;مقیم رہے، تین سال مسلسل حج ادا کیا اور پھر [[یمن]] کا رخ کیا۔ وہاں سے مقديشو (مگادیشو، صومالیہ) گئے، پھر عمان پہنچے اور جزیرہ ہرمز کے راستے دوبارہ ایران &lt;/del&gt;داخل &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ہوئے۔ بحرین کے ذریعے قطیف، احساء (جسے پہلے ہجر کہا جاتا تھا) &lt;/del&gt;اور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;یمامہ گئے &lt;/del&gt;اور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;پھر دوبارہ خانہ کعبہ کا رخ کیا اور 732 ہجری میں مکہ مکرمہ پہنچ کر حج ادا کیا۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;پھر اپنے آبائی شہر طنجہ گئے &lt;/ins&gt;اور وہاں سے &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اندلس &lt;/ins&gt;کا &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;رخ کیا، غرناطہ (اندلس کی دلہن) کا دورہ &lt;/ins&gt;کیا اور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;فاس واپس لوٹے۔ وہاں سے &lt;/ins&gt;اس &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;سیاح نے اپنا آخری سفر شروع کیا، براعظم افریقہ &lt;/ins&gt;میں داخل &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ہوئے &lt;/ins&gt;اور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ٹمبکٹو &lt;/ins&gt;اور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;نائجیریا تک پہنچے۔ &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[حج]] کی تقریبات &lt;/del&gt;کے &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;بعد انہوں نے وطن واپسی &lt;/del&gt;کا &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ارادہ کیا، لیکن اتفاق سے ایشیائے کوچک &lt;/del&gt;(&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[ترکی]]&lt;/del&gt;) &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;نکل گئے۔ انطاکیہ دیکھا، قونیہ گئے اور مولانا روم کے مزار پر حاضری دی۔ پھر ایشیائے کوچک کو پیچھے چھوڑتے ہوئے روس کے جنوب تک پہنچے، پھر قسطنطنیہ گئے۔ وہاں سے ایران کے راستے غزنی اور کابل پہنچے، وادی سندھ میں داخل ہوئے اور برصغیر پاک و ہند میں قدم رکھا۔ وہاں سلطان محمد شاہ کے دربار سے وابستہ ہو گئے، ان کے وفد کے ہمراہ چین گئے، وہاں کچھ عرصہ قیام کیا اور قضا کے عہدے پر فائز رہے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اس طرح وہ &quot;پہلے سیاح بنے جنہوں نے افریقہ &lt;/ins&gt;کے &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اندر سفر کیا اور اپنے سفر &lt;/ins&gt;کا &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تفصیلی ریکارڈ چھوڑا&amp;lt;ref&amp;gt;دو وو، بارون کارا، متفکران اسلام، ترجمہ احمد آرام، &lt;/ins&gt;(&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تہران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363&lt;/ins&gt;)&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;، ج 1، ص 98۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&quot;۔&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;چین سے واپسی &lt;/del&gt;پر &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تیسری بار [[ایران]] &lt;/del&gt;آئے اور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;لار، فسا، شیراز، اصفهان اور شوشتر کے شہروں کا دورہ کیا۔ پھر [[نجف]]، کوفہ اور حلہ &lt;/del&gt;گئے۔ &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;حلہ سے بغداد، پھر [[شام]] اور [[مصر]] روانہ ہوئے، دوبارہ مکہ کا رخ کیا، عیذاب پہنچے اور سمندری راستے سے جدہ آئے۔ 22 شعبان 749 ہجری کو شہر مقدس مکہ میں داخل ہوئے۔ حج &lt;/del&gt;کی &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ادائیگی &lt;/del&gt;اور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;روضہ [[حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم|رسول (حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم)]] &lt;/del&gt;کی &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;زیارت &lt;/del&gt;کے بعد &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وطن واپسی کا سفر شروع کیا اور 750 ہجری میں فاس، جو مراکش کا دارالحکومت ہے، پہنچے اور مرینی سلسلے کے بادشاہ ابو عنان کے دربار میں حاضر ہوئے۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اس کے بعد، ابن بطوطہ 754 ہجری میں ابو عنان کے حکم &lt;/ins&gt;پر &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اس کے دربار میں واپس &lt;/ins&gt;آئے اور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;وہیں مقیم ہو &lt;/ins&gt;گئے۔ &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;انتیس سال &lt;/ins&gt;کی &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;سیاحت &lt;/ins&gt;اور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اس زمانے کے بیشتر آباد علاقوں &lt;/ins&gt;کی &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;سیر &lt;/ins&gt;کے بعد &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;انہوں نے سکون اختیار کیا۔ &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;پھر اپنے آبائی شہر طنجہ گئے اور وہاں سے اندلس کا رخ کیا، غرناطہ (اندلس کی دلہن) کا دورہ کیا اور فاس واپس لوٹے۔ وہاں سے &lt;/del&gt;اس &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;سیاح &lt;/del&gt;نے &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اپنا آخری سفر شروع کیا، براعظم افریقہ میں داخل ہوئے &lt;/del&gt;اور &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ٹمبکٹو اور نائجیریا تک پہنچے۔ اس طرح وہ &quot;پہلے سیاح بنے جنہوں نے افریقہ &lt;/del&gt;کے &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اندر سفر کیا اور اپنے سفر کا تفصیلی ریکارڈ چھوڑا&amp;lt;ref&amp;gt;دو وو، بارون کارا، متفکران اسلام، ترجمہ احمد آرام، (تہران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363)، ج 1، ص 98۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&quot;۔&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;چونکہ ابن بطوطہ کے سفری نوٹس مختلف واقعات، بشمول ہندوستانیوں کے ہاتھوں اسیری کے دوران ضائع ہو چکے تھے، &lt;/ins&gt;اس &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;لیے انہوں &lt;/ins&gt;نے &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اپنے مشاہدات &lt;/ins&gt;اور &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;تجربات دربار &lt;/ins&gt;کے &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;معروف منشی ابن جُزّی کو املا کروائے۔ &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;اس کے بعد، ابن بطوطہ 754 ہجری میں ابو عنان کے حکم پر اس کے دربار میں واپس آئے اور وہیں مقیم ہو گئے۔ انتیس سال کی سیاحت اور اس زمانے کے بیشتر آباد علاقوں کی سیر کے بعد انہوں نے سکون اختیار کیا۔ چونکہ ابن بطوطہ کے سفری نوٹس مختلف واقعات، بشمول ہندوستانیوں کے ہاتھوں اسیری کے دوران ضائع ہو چکے تھے، اس لیے انہوں نے اپنے مشاہدات اور تجربات دربار کے معروف منشی ابن جُزّی کو املا کروائے۔ &lt;/del&gt;ابن جُزّی نے ابن بطوطہ کے بیانات کو تحریر، تلخیص اور بعض اوقات تفصیل (اور بعض مقامات پر تحریف) کے ساتھ مرتب کر کے دلچسپ اور پُرکشش کتاب &quot;تحفة الأنظار فی غرائب الامصار و عجائب الأسفار&quot; تالیف کی، جو بعد میں &quot;رحلہ ابن بطوطہ&quot; کے نام سے مشہور ہوئی۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ابن جُزّی نے ابن بطوطہ کے بیانات کو تحریر، تلخیص اور بعض اوقات تفصیل (اور بعض مقامات پر تحریف) کے ساتھ مرتب کر کے دلچسپ اور پُرکشش کتاب &quot;تحفة الأنظار فی غرائب الامصار و عجائب الأسفار&quot; تالیف کی، جو بعد میں &quot;رحلہ ابن بطوطہ&quot; کے نام سے مشہور ہوئی۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== کتاب ابن بطوطہ کا تعارف ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== کتاب ابن بطوطہ کا تعارف ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Saeedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26151&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 09:48، 14 مئی 2026ء Sajedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26151&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-14T09:48:51Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 13:18، 14 مئی 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l31&quot;&gt;سطر 31:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 31:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ابن بطوطہ کے سفر ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== ابن بطوطہ کے سفر ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;بائیس سال کی عمر میں مکہ کا سفر اور فرضِ حج کی ادائیگی کا شوق ان کی زندگی کو بدل کر رکھ دیا۔ چنانچہ 725 ہجری میں انہوں نے غربت اور اہل و عیال سے دوری کو گلے لگایا اور صرف خانہ کعبہ کی زیارت اور رسول اکرم ﷺ کے روضہ اقدس کی حاضری کے جذبے کے تحت اپنے وطن کو چھوڑ دیا&amp;lt;ref&amp;gt; رحلہ ابن بطوطہ، (بیروت: دارصادر، 1986) صفحہ 14&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;بائیس سال کی عمر میں مکہ کا سفر اور فرضِ حج کی ادائیگی کا شوق ان کی زندگی کو بدل کر رکھ دیا۔ چنانچہ 725 ہجری میں انہوں نے غربت اور اہل و عیال سے دوری کو گلے لگایا اور صرف خانہ کعبہ کی زیارت اور رسول اکرم ﷺ کے روضہ اقدس کی حاضری کے جذبے کے تحت اپنے وطن کو چھوڑ دیا&amp;lt;ref&amp;gt; رحلہ ابن بطوطہ، (بیروت: دارصادر، 1986) صفحہ 14&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ابتدا میں ان کا ارادہ صرف زیارت کا تھا اور پھر وطن واپس لوٹنے کا، لیکن اس سفر نے ان کے ارادوں کو بدل دیا اور وہ مکہ سے عراق روانہ ہو گئے۔ نجف، واسط اور بصرہ کا دورہ کیا اور وہاں سے آبادان پہنچے۔ اس کے بعد انہوں نے مسلسل [[ایران]] کا سفر کیا یہاں تک کہ شیراز پہنچے، کچھ عرصہ وہیں قیام کیا اور سعدی کی قبر کی زیارت کے لیے گئے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ابتدا میں ان کا ارادہ صرف زیارت کا تھا اور پھر وطن واپس لوٹنے کا، لیکن اس سفر نے ان کے ارادوں کو بدل دیا اور وہ مکہ سے عراق روانہ ہو گئے۔ نجف، واسط اور بصرہ کا دورہ کیا اور وہاں سے آبادان پہنچے۔ اس کے بعد انہوں نے مسلسل [[ایران]] کا سفر کیا یہاں تک کہ شیراز پہنچے، کچھ عرصہ وہیں قیام کیا اور سعدی کی قبر کی زیارت کے لیے گئے۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l40&quot;&gt;سطر 40:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 41:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;پھر اپنے آبائی شہر طنجہ گئے اور وہاں سے اندلس کا رخ کیا، غرناطہ (اندلس کی دلہن) کا دورہ کیا اور فاس واپس لوٹے۔ وہاں سے اس سیاح نے اپنا آخری سفر شروع کیا، براعظم افریقہ میں داخل ہوئے اور ٹمبکٹو اور نائجیریا تک پہنچے۔ اس طرح وہ &amp;quot;پہلے سیاح بنے جنہوں نے افریقہ کے اندر سفر کیا اور اپنے سفر کا تفصیلی ریکارڈ چھوڑا&amp;lt;ref&amp;gt;دو وو، بارون کارا، متفکران اسلام، ترجمہ احمد آرام، (تہران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363)، ج 1، ص 98۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;quot;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;پھر اپنے آبائی شہر طنجہ گئے اور وہاں سے اندلس کا رخ کیا، غرناطہ (اندلس کی دلہن) کا دورہ کیا اور فاس واپس لوٹے۔ وہاں سے اس سیاح نے اپنا آخری سفر شروع کیا، براعظم افریقہ میں داخل ہوئے اور ٹمبکٹو اور نائجیریا تک پہنچے۔ اس طرح وہ &amp;quot;پہلے سیاح بنے جنہوں نے افریقہ کے اندر سفر کیا اور اپنے سفر کا تفصیلی ریکارڈ چھوڑا&amp;lt;ref&amp;gt;دو وو، بارون کارا، متفکران اسلام، ترجمہ احمد آرام، (تہران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363)، ج 1، ص 98۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;quot;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;اس کے بعد، ابن بطوطہ 754 ہجری میں ابو عنان کے حکم پر اس کے دربار میں واپس آئے اور وہیں مقیم ہو گئے۔ انتیس سال کی سیاحت اور اس زمانے کے بیشتر آباد علاقوں کی سیر کے بعد انہوں نے سکون اختیار کیا۔ چونکہ ابن بطوطہ کے سفری نوٹس مختلف واقعات، بشمول ہندوستانیوں کے ہاتھوں اسیری کے دوران ضائع ہو چکے تھے، اس لیے انہوں نے اپنے مشاہدات اور تجربات دربار کے معروف منشی ابن جُزّی کو املا کروائے۔ ابن جُزّی نے ابن بطوطہ کے بیانات کو تحریر، تلخیص اور بعض اوقات تفصیل (اور بعض مقامات پر تحریف) کے ساتھ مرتب کر کے دلچسپ اور پُرکشش کتاب &amp;quot;تحفة الأنظار فی غرائب الامصار و عجائب الأسفار&amp;quot; تالیف کی، جو بعد میں &amp;quot;رحلہ ابن بطوطہ&amp;quot; کے نام سے مشہور ہوئی۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;اس کے بعد، ابن بطوطہ 754 ہجری میں ابو عنان کے حکم پر اس کے دربار میں واپس آئے اور وہیں مقیم ہو گئے۔ انتیس سال کی سیاحت اور اس زمانے کے بیشتر آباد علاقوں کی سیر کے بعد انہوں نے سکون اختیار کیا۔ چونکہ ابن بطوطہ کے سفری نوٹس مختلف واقعات، بشمول ہندوستانیوں کے ہاتھوں اسیری کے دوران ضائع ہو چکے تھے، اس لیے انہوں نے اپنے مشاہدات اور تجربات دربار کے معروف منشی ابن جُزّی کو املا کروائے۔ ابن جُزّی نے ابن بطوطہ کے بیانات کو تحریر، تلخیص اور بعض اوقات تفصیل (اور بعض مقامات پر تحریف) کے ساتھ مرتب کر کے دلچسپ اور پُرکشش کتاب &amp;quot;تحفة الأنظار فی غرائب الامصار و عجائب الأسفار&amp;quot; تالیف کی، جو بعد میں &amp;quot;رحلہ ابن بطوطہ&amp;quot; کے نام سے مشہور ہوئی۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l47&quot;&gt;سطر 47:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 49:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ابن بطوطہ کی رپورٹس کی درستگی کے بارے میں ابتدا سے ہی، حتیٰ کہ ان کے اپنے دور میں بھی، شکوک و شبہات پائے جاتے رہے ہیں۔ ابن خلدون، جو ابن بطوطہ کے ہم عصر مورخ تھے، کی روایت کے مطابق، وہ داستانیں جو انہوں نے سلطان ابو عنان کے دربار میں بیان کیں، عوام کے ہاں عدم یقین اور انکار کا سامنا کرتی تھیں&amp;lt;ref&amp;gt;تاریخ ابن خلدون، ج 1، ص 227-228۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ابن بطوطہ کی رپورٹس کی درستگی کے بارے میں ابتدا سے ہی، حتیٰ کہ ان کے اپنے دور میں بھی، شکوک و شبہات پائے جاتے رہے ہیں۔ ابن خلدون، جو ابن بطوطہ کے ہم عصر مورخ تھے، کی روایت کے مطابق، وہ داستانیں جو انہوں نے سلطان ابو عنان کے دربار میں بیان کیں، عوام کے ہاں عدم یقین اور انکار کا سامنا کرتی تھیں&amp;lt;ref&amp;gt;تاریخ ابن خلدون، ج 1، ص 227-228۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ابن بطوطہ کے ہم عصر مصنفین بھی ان کی رپورٹس کی صداقت پر شک کرتے تھے اور بعض، جیسے کہ ابن خطیب اور بلفیقی، انہیں جھوٹا قرار دیتے تھے&amp;lt;ref&amp;gt; الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج 3، ص 206۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;ابن بطوطہ کے ہم عصر مصنفین بھی ان کی رپورٹس کی صداقت پر شک کرتے تھے اور بعض، جیسے کہ ابن خطیب اور بلفیقی، انہیں جھوٹا قرار دیتے تھے&amp;lt;ref&amp;gt; الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج 3، ص 206۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;جدید تحقیقات نے بھی سفرنامہ ابن بطوطہ کی غلطیوں اور بعض رپورٹس کے تاریخی و جغرافیائی حقائق سے تضاد کو بے نقاب کیا ہے، یہاں تک کہ چین یا قسطنطنیہ جیسے ممالک کا ان کا سفر ہی منکر ہو گیا ہے اور ان کے بیانات کو دیگر ماخذ سے ماخوذ قرار دیا گیا ہے&amp;lt;ref&amp;gt;The Odyssey of Ibn Battuta، P8-11؛ Ibn Battuta، P13؛ تحفة النظار، ج 1، ص 125-131۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;جدید تحقیقات نے بھی سفرنامہ ابن بطوطہ کی غلطیوں اور بعض رپورٹس کے تاریخی و جغرافیائی حقائق سے تضاد کو بے نقاب کیا ہے، یہاں تک کہ چین یا قسطنطنیہ جیسے ممالک کا ان کا سفر ہی منکر ہو گیا ہے اور ان کے بیانات کو دیگر ماخذ سے ماخوذ قرار دیا گیا ہے&amp;lt;ref&amp;gt;The Odyssey of Ibn Battuta، P8-11؛ Ibn Battuta، P13؛ تحفة النظار، ج 1، ص 125-131۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26150&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 09:47، 14 مئی 2026ء Sajedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26150&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-14T09:47:42Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;ur&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;→ پرانا نسخہ&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;نسخہ بمطابق 13:17، 14 مئی 2026ء&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l2&quot;&gt;سطر 2:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;سطر 2:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| title =   &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| title =   &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| image =  ابن بطوطه.jpg  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| image =  ابن بطوطه.jpg  &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| name = &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;  &lt;/del&gt;ابن بطوطہ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| name = &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;   شمس الدین محمد بن عبداللہ معروف به &lt;/ins&gt;ابن بطوطہ&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| other names =  شمس الدین ابوعبداللہ محمد بن عبداللہ بن محمد بن ابراہیم لواتی طنجاوی&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| other names =  شمس الدین ابوعبداللہ محمد بن عبداللہ بن محمد بن ابراہیم لواتی طنجاوی&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| brith year  = ۷۰۳ ق&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;| brith year  = ۷۰۳ ق&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26149&amp;oldid=prev</id>
		<title>بہ 09:46، 14 مئی 2026ء Sajedi</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26149&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-14T09:46:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;a href=&quot;https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;amp;diff=26149&amp;amp;oldid=26027&quot;&gt;تبدیلیاں دکھائیں&lt;/a&gt;</summary>
		<author><name>Sajedi</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26027&amp;oldid=prev</id>
		<title>Translationbot: ترجمه خودکار از ویکی فارسی</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://ur.wikivahdat.com/w/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%86_%D8%A8%D8%B7%D9%88%D8%B7%DB%81&amp;diff=26027&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2026-05-12T08:09:23Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;ترجمه خودکار از ویکی فارسی&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;نیا صفحہ&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{جعبه اطلاعات شخصیت&lt;br /&gt;
| عنوان = ابن بطوطہ&lt;br /&gt;
| تصویر = ابن بطوطہ.jpg &lt;br /&gt;
| نام = شمس الدین ابوعبداللہ محمد بن عبداللہ بن محمد لواتی طنجاوی&lt;br /&gt;
| نام‌های دیگر = &lt;br /&gt;
| سال تولد = ۷۰۳ھ&lt;br /&gt;
| تاریخ تولد = &lt;br /&gt;
| محل تولد = مراکش&lt;br /&gt;
| سال درگذشت = ۷۷۹ھ&lt;br /&gt;
| تاریخ درگذشت = &lt;br /&gt;
| محل درگذشت = [[مراکش]]&lt;br /&gt;
| استادان = &lt;br /&gt;
| شاگردان = &lt;br /&gt;
| دین = [[اسلام]]&lt;br /&gt;
| مذهب = [[اہل سنت و جماعت|اہل سنت]]&lt;br /&gt;
| آثار = {{فهرست جعبه افقی |تحفۃ الانظار فی غرائب الامصار و عجائب الاسفار}}&lt;br /&gt;
| فعالیت‌ها = سیاح&lt;br /&gt;
| وبگاه = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;ابن بطوطہ محمد بن عبداللہ بن محمد بن ابراہیم لواتی طنجاوی&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;، ابوعبداللہ، ایک ایسے سیاح ہیں جو ۷۲۵ھ میں [[مکہ]] کی طرف روانہ ہوئے اور [[مصر]]، [[شام]]، [[حجاز]]، [[عراق]]، [[ایران]]، [[یمن]]، [[بحرین]]، ترکستان، بین النہرین اور [[ہند]] و [[چین]]، جاوا اور مشرقی افریقہ کے کچھ حصوں کا سفر کیا اور آخر کار مغرب میں بنو مرین کے بادشاہ شاہ ابی عنان کے پاس واپس آئے۔ ان کا سفر ۲۷ سال تک جاری رہا۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
یہ مشہور آمازیغ سیاح ایران کا ۵ یا ۶ بار سفر کر چکے ہیں اور اپنے تمام مشرقی سفر کے دوران غیر عربوں سے بات چیت کے لیے فارسی زبان کا استعمال کرتے تھے۔ انہوں نے خلیج فارس (موجودہ [[خلیج فارس]]) کے دونوں کناروں اور فارس کے شہروں بشمول شیراز، خوزیہ ([[خوزستان]])، تستر (شوشتر)، تبریز اور [[خراسان]] کا سفر کیا ہے۔ ابن بطوطہ کی سفرنامہ قرون وسطیٰ کی جغرافیائی کتب میں سے ایک قیمتی کتاب ہے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابن بطوطہ کون ہیں ==&lt;br /&gt;
شمس الدین ابوعبداللہ محمد بن عبداللہ بن محمد لواتی طنجاوی معروف بہ ابن بطوطہ ۷۰۳ھ میں طنجہ جو کہ [[مراکش|مغرب]] میں واقع ہے، پیدا ہوئے اور ۷۷۰ یا ۷۷۹ھ میں انتقال کر گئے۔ انہیں بربر قبیلہ لواتہ سے مانا جاتا ہے۔ ان کا خاندان [[مالکی مذهب]] علماء کا تھا اور مراکش میں قضاوت کے عہدے پر فائز تھا&amp;lt;ref&amp;gt; الدرر الکامنہ، ج ۳، ص ۴۸۰-۴۸۱؛ تاریخ نوشتہ‌های جغرافیایی، ص ۳۳۱؛ تحفۃ النظار، ج ۱، مقدمہ، ص ۸۰۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔ وہ بھی کم عمری میں ہی سفر کے آغاز میں حج قافلے کے قاضی کے طور پر [[تونس]] منتخب ہوئے اور سفر کے دوران علماء سے ملاقات کی اور بعض سے روایت کی اجازت لی اور بعد میں [[ہند]] میں منصب قضا تک پہنچے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
یہی ان کی علوم دینی سے دلچسپی اور لگاؤ کی دلیل ہے&amp;lt;ref&amp;gt;۔ Ibn Battuta، P2-3&amp;lt;/ref&amp;gt;۔ محققین نے اس سفرنامہ کی بنیاد پر ابن بطوطہ کی شخصیت اور حالات کی تصویر کشی کرنے کی کوشش کی ہے۔ انہوں نے ایک طرف ابن بطوطہ کی زاہدوں اور [[تصوف|صوفیوں]] سے دلچسپی اور دنیا سے کنارہ کشی کے اندرونی رجحان اور دوسری طرف دنیا سے ان کی وابستگی اور اسے چھوڑنے سے قاصر ہونے کے اقرار کی نشاندہی کی ہے اور ان کی سچائی اور ریاکاری اور ظاہرداری سے پرہیز کی تعریف کی ہے&amp;lt;ref&amp;gt;سفرنامہ ابن بطوطہ، ص ۳۲-۳۳؛ مجلہ نامہ انجمن، ش ۲۱، ص ۷، چند نمونے از دادہ‌های جامعه‌شناختی و روان‌شناختی&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
بعض لوگ ان کا موازنہ تاریخ اور اسلامی دور کی تاریخ نگاری میں ہیروڈوٹس سے کرتے ہیں۔ ہیروڈوٹس بھی ایشیائے کوچک میں ہالیکارناسوس (Halikarnassos) کو چھوڑنے کے بعد، جو اس وقت یونانی حکومت اور اس کی مقرر کردہ آمریت کے زیر اثر تھا، دنیا کے دور دراز علاقوں بشمول [[بین النہرین]] میں بابل اور [[افریقہ]] میں [[مصر]] گیا اور وسیع معلومات جمع کیں اور ۳۶۵ ق م میں اپنی تفصیلی تواریخ ایسی کامیابیوں کے ساتھ تحریر کیں&amp;lt;ref&amp;gt;خدادادیان، اردشیر: ہخامنشیان (۱۳۷۸) مبحث ہیروڈوٹس اور اس کی تاریخ نگاری۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ابن بطوطہ کے سفر ==&lt;br /&gt;
بائیس سال کی عمر میں مکہ کا سفر اور فرضِ حج کی ادائیگی کا شوق ان کی زندگی کو بدل کر رکھ دیا۔ چنانچہ 725 ہجری میں انہوں نے غربت اور اہل و عیال سے دوری کو گلے لگایا اور صرف خانہ کعبہ کی زیارت اور رسول اکرم ﷺ کے روضہ اقدس کی حاضری کے جذبے کے تحت اپنے وطن کو چھوڑ دیا&amp;lt;ref&amp;gt; رحلہ ابن بطوطہ، (بیروت: دارصادر، 1986) صفحہ 14&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;br /&gt;
ابتدا میں ان کا ارادہ صرف زیارت کا تھا اور پھر وطن واپس لوٹنے کا، لیکن اس سفر نے ان کے ارادوں کو بدل دیا اور وہ مکہ سے عراق روانہ ہو گئے۔ نجف، واسط اور بصرہ کا دورہ کیا اور وہاں سے آبادان پہنچے۔ اس کے بعد انہوں نے مسلسل ایران کا سفر کیا یہاں تک کہ شیراز پہنچے، کچھ عرصہ وہیں قیام کیا اور سعدی کی قبر کی زیارت کے لیے گئے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ایران سے عراق واپس آئے اور وہاں سے دوبارہ حج کا ارادہ کیا اور 728 ہجری میں مکہ پہنچے۔ 730 ہجری تک اس شہر مقدس میں مقیم رہے، تین سال مسلسل حج ادا کیا اور پھر یمن کا رخ کیا۔ وہاں سے مقديشو (مگادیشو، صومالیہ) گئے، پھر عمان پہنچے اور جزیرہ ہرمز کے راستے دوبارہ ایران داخل ہوئے۔ بحرین کے ذریعے قطیف، احساء (جسے پہلے ہجر کہا جاتا تھا) اور یمامہ گئے اور پھر دوبارہ خانہ کعبہ کا رخ کیا اور 732 ہجری میں مکہ مکرمہ پہنچ کر حج ادا کیا۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
حج کی تقریبات کے بعد انہوں نے وطن واپسی کا ارادہ کیا، لیکن اتفاق سے ایشیائے کوچک (ترکی) نکل گئے۔ انطاکیہ دیکھا، قونیہ گئے اور مولانا روم کے مزار پر حاضری دی۔ پھر ایشیائے کوچک کو پیچھے چھوڑتے ہوئے روس کے جنوب تک پہنچے، پھر قسطنطنیہ گئے۔ وہاں سے ایران کے راستے غزنی اور کابل پہنچے، وادی سندھ میں داخل ہوئے اور برصغیر پاک و ہند میں قدم رکھا۔ وہاں سلطان محمد شاہ کے دربار سے وابستہ ہو گئے، ان کے وفد کے ہمراہ چین گئے، وہاں کچھ عرصہ قیام کیا اور قضا کے عہدے پر فائز رہے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
چین سے واپسی پر تیسری بار ایران آئے اور لار، فسا، شیراز، اصفهان اور شوشتر کے شہروں کا دورہ کیا۔ پھر نجف، کوفہ اور حلہ گئے۔ حلہ سے بغداد، پھر شام اور مصر روانہ ہوئے، دوبارہ مکہ کا رخ کیا، عیذاب پہنچے اور سمندری راستے سے جدہ آئے۔ 22 شعبان 749 ہجری کو شہر مقدس مکہ میں داخل ہوئے۔ حج کی ادائیگی اور روضہ رسول ﷺ کی زیارت کے بعد وطن واپسی کا سفر شروع کیا اور 750 ہجری میں فاس، جو مراکش کا دارالحکومت ہے، پہنچے اور مرینی سلسلے کے بادشاہ ابو عنان کے دربار میں حاضر ہوئے۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
پھر اپنے آبائی شہر طنجہ گئے اور وہاں سے اندلس کا رخ کیا، غرناطہ (اندلس کی دلہن) کا دورہ کیا اور فاس واپس لوٹے۔ وہاں سے اس سیاح نے اپنا آخری سفر شروع کیا، براعظم افریقہ میں داخل ہوئے اور ٹمبکٹو اور نائجیریا تک پہنچے۔ اس طرح وہ &amp;quot;پہلے سیاح بنے جنہوں نے افریقہ کے اندر سفر کیا اور اپنے سفر کا تفصیلی ریکارڈ چھوڑا&amp;lt;ref&amp;gt;دو وو، بارون کارا، متفکران اسلام، ترجمہ احمد آرام، (تہران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363)، ج 1، ص 98۔&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;quot;۔&lt;br /&gt;
اس کے بعد، ابن بطوطہ 754 ہجری میں ابو عنان کے حکم پر اس کے دربار میں واپس آئے اور وہیں مقیم ہو گئے۔ انتیس سال کی سیاحت اور اس زمانے کے بیشتر آباد علاقوں کی سیر کے بعد انہوں نے سکون اختیار کیا۔ چونکہ ابن بطوطہ کے سفری نوٹس مختلف واقعات، بشمول ہندوستانیوں کے ہاتھوں اسیری کے دوران ضائع ہو چکے تھے، اس لیے انہوں نے اپنے مشاہدات اور تجربات دربار کے معروف منشی ابن جُزّی کو املا کروائے۔ ابن جُزّی نے ابن بطوطہ کے بیانات کو تحریر، تلخیص اور بعض اوقات تفصیل (اور بعض مقامات پر تحریف) کے ساتھ مرتب کر کے دلچسپ اور پُرکشش کتاب &amp;quot;تحفة الأنظار فی غرائب الامصار و عجائب الأسفار&amp;quot; تالیف کی، جو بعد میں &amp;quot;رحلہ ابن بطوطہ&amp;quot; کے نام سے مشہور ہوئی۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== کتاب ابن بطوطہ کا تعارف ==&lt;br /&gt;
کتاب &amp;quot;تحفة النظار&amp;quot; سلطان ابو عنان کی سرپرستی میں اس دور میں لکھی گئی جب سلطان نے ابن بطوطہ کی یادداشتوں کی تدوین کے لیے مشہور کاتب اور ادیب محمد بن محمد بن جُزَی الکلبی (معروف بہ ابن جُزّی) کا انتخاب کیا تھا۔ یہ کتاب ابن بطوطہ کے املا کی بنیاد پر 757 ہجری میں تین مہینے کی مدت میں مکمل ہوئی&amp;lt;ref&amp;gt; تاریخ نوشته‌های جغرافیایی، ص 335۔ تحفة النظار، مقدمہ، ج 1، ص 79، 152&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ابن بطوطہ کی رپورٹس کی درستگی کے بارے میں ابتدا سے ہی، حتیٰ کہ ان کے اپنے دور میں بھی، شکوک و شبہات پائے جاتے رہے ہیں۔ ابن خلدون، جو ابن بطوطہ کے ہم عصر مورخ تھے، کی روایت کے مطابق، وہ داستانیں جو انہوں نے سلطان ابو عنان کے دربار میں بیان کیں، عوام کے ہاں عدم یقین اور انکار کا سامنا کرتی تھیں&amp;lt;ref&amp;gt;تاریخ ابن خلدون، ج 1، ص 227-228۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;br /&gt;
ابن بطوطہ کے ہم عصر مصنفین بھی ان کی رپورٹس کی صداقت پر شک کرتے تھے اور بعض، جیسے کہ ابن خطیب اور بلفیقی، انہیں جھوٹا قرار دیتے تھے&amp;lt;ref&amp;gt; الاحاطه فی اخبار غرناطه، ج 3، ص 206۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;br /&gt;
جدید تحقیقات نے بھی سفرنامہ ابن بطوطہ کی غلطیوں اور بعض رپورٹس کے تاریخی و جغرافیائی حقائق سے تضاد کو بے نقاب کیا ہے، یہاں تک کہ چین یا قسطنطنیہ جیسے ممالک کا ان کا سفر ہی منکر ہو گیا ہے اور ان کے بیانات کو دیگر ماخذ سے ماخوذ قرار دیا گیا ہے&amp;lt;ref&amp;gt;The Odyssey of Ibn Battuta، P8-11؛ Ibn Battuta، P13؛ تحفة النظار، ج 1، ص 125-131۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== وفات ==&lt;br /&gt;
ابن بطوطہ نے اپنی طویل سفر کے بعد پچیس سال زندگی گزاری اور سن 779 ہجری میں انتقال فرمایا&amp;lt;ref&amp;gt;دائرۃ المعارف بزرگ اسلامی؛ ج 3، صص 121 و 123۔&amp;lt;/ref&amp;gt;۔ ابن بطوطہ کی شخصیت کا واحد باقی رہ جانے والا اثر ان کی &amp;#039;&amp;#039;رحلہ&amp;#039;&amp;#039; ہے، جس کے مطالعے سے ہم ان کی خصوصیات کا اندازہ لگا سکتے ہیں؛ وہ کوئی عظیم مفکر یا گہرا دانشور نہیں تھے&amp;lt;ref&amp;gt;رحلہ ابن بطوطہ، مقدمہ کرم البستانی، ص 6&amp;lt;/ref&amp;gt; اور نہ ہی وہ علمی و نظری تحقیقات میں دلچسپی لیتے تھے۔ تاہم، انہوں نے اپنی حواس کو بہت تیزی سے بروئے کار لاتے ہوئے اپنی دیکھی اور سنی باتوں کو یادداشت میں محفوظ کر لیا۔&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== حوالہ جات ==&lt;br /&gt;
{{پانویس}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[زمرہ:شخصیات]]&lt;br /&gt;
[[زمرہ:تاریخی شخصیات]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Translationbot</name></author>
	</entry>
</feed>